2017.03.26. Rettferd ved tru. Den rettferdige, ved tru skal han leve, då er Guds Ord mat for han, som han skal ete og leve av.

Innleiing ved Jan Ludvik.

JER 29,11 For eg veit kva tankar eg har med dykk, seier Herren, fredstankar og ikkje ulukketankar. Eg vil gje dykk framtid og von.

Tale ved Tore Kristiansen.

Tore talte om rettferd ved trua på Jesus. Den rettferdige, ved tru skal han leva.

RMR 5,12 – RMR 5,21 {ADAM OG KRISTUS}  Lat oss samanlikna dette med det som hende då synda kom inn i verda. Synda kom ved eitt menneske, og med synda kom døden. Og døden nådde alle menneske fordi dei alle synda. 13 Det var synd i verda før lova kom. Og endå synda ikkje vert rekna for synd der det ikkje er noka lov, 14 rådde likevel døden frå Adam til Moses også over dei som ikkje hadde gjort noko lovbrot liksom Adam. Adam står her som eit motstykke til han som skulle koma. 15 Likevel er det ikkje såleis med Guds nådegåve som med Adams fall. Mange laut døy fordi den eine fall, men Guds nåde er så mykje større: Han er ei gåve, som i rikt mål vert gjeven til dei mange på grunn av det eine menneske Jesu Kristi nåde. 16 Og det er annleis med gåva enn med den synd som den eine gjorde. For domen over ein mann førte til fordøming, men nådegåva førte til frikjenning, endå det var mange som hadde falle. 17 Døden fekk herredøme fordi eit einaste menneske fall. Kor mykje meir skal ikkje då dei få liv og herredøme ved den eine, Jesus Kristus, dei som tek imot Guds store nåde og rettferdsgåve. 18   Difor: Liksom ein manns fall vart til fordøming for alle menneske, så fører ein manns rettferdige gjerning til frikjenning og liv for alle menneske. 19 Liksom dei mange vart syndarar fordi det eine mennesket var ulydig, så skal no dei mange stå rettferdige fordi den eine var lydig. 20 Lova kom til så fallet skulle verta stort. Men der synda var stor, vart nåden endå større. 21 Og liksom synda rådde der døden var, skal nåden rå gjennom rettferda og gje evig liv ved Jesus Kristus, vår Herre.

JES 41,1 – JES 41,5 {HERREN HAR KALLA KYROS}  Ver stille, de øyar og strender,  og høyr på meg,  lat folka samla nye krefter!  Lat dei koma og tala si sak,  lat oss saman gå fram for retten!  2   Kven har vekt den mannen frå aust  som sigeren møter kvar han set foten?  Kven gjev folkeslag i hans makt  og lèt han råda over kongar?  Med sverdet gjer han dei lik støv,  med bogen lik fykande halmstrå. [mannen frå aust: persarkongen Kyros, som i 540-åra f. Kr. gjekk sigrande fram i Vesleasia. Sml. v. 25; 44, 28; 45, 1.] 3   Han forfylgjer dei, og trygt går han fram,  er berre så vidt nedpå vegen med foten. 4   Kven var det som sette dette i verk?  Han som frå opphavet kalla ættene fram.  Eg, Herren, er den fyrste,  og eg skal vera hjå dei siste.  5   Øyar og strender ser det og reddast,  heimsens endar skjelv.  Dei stimar i hop og kjem.

Tungetale ved Oddbjørg, tyding ved Tore.

Mitt Ord, det er levande. Og mitt Ord, det er virkekraftig. Og mitt Ord, det skaper det som ikkje er til, som om det var til. Og mitt levande Ord, det er din mat. Ta til deg av maten, så du har brød å ete. Ja, du skal ha brød i løyndom, som dei andre ikkje veit noko om. Og når det er tørt og hungersnaud rundt omkring deg, så har eg, Herren, openberra meg for deg, i løyndom. Og medan det omkring deg er ufruktbart, så kjenner du i ditt hjerte, du har glede, du har fred, du har frimod. Alt dette vil eg gi til den som tek til seg av mitt levande Ord.

Aktuelle bibelvers.

JOH 6,22 – JOH 6,59 {BRØDET FRÅ HIMMELEN}  Dagen etter stod det endå mange menneske att på hi sida av sjøen. Dei hadde sett at det var berre ein båt der, og at Jesus ikkje gjekk i båten saman med læresveinane; dei hadde fare av stad åleine. 23 No kom det nokre båtar frå Tiberias og la til nær den staden der Herren hadde bede takkebøn og dei hadde ete brødet. 24 Då folket såg at korkje Jesus eller læresveinane hans var der, gjekk dei i båtane og fór over til Kapernaum og leita etter Jesus. 25 Dei fann han der, på den sida av sjøen, og sa til han: “Rabbi, når kom du hit?” 26 Jesus svara: “Sanneleg, sanneleg, det seier eg dykk: Det er ikkje fordi de såg teikn at de leitar etter meg, men fordi de åt av brøda og vart mette. 27 Arbeid ikkje for den mat som forgår, men for den mat som varer og gjev evig liv, den som Menneskesonen skal gje dykk. For på han har Gud, Faderen, sett sitt segl.” 28   Då sa dei til han: “Kva gjerningar er det då Gud vil vi skal gjera?” 29 Jesus svara: “Dette er den gjerning Gud vil de skal gjera: Tru på han som Gud har sendt.” 30 “Kva teikn gjer du, så vi kan sjå det og tru på deg?” spurde dei. “Kva kan du gjera? 31 Fedrane våre åt manna i øydemarka, som skrive står: Brød frå himmelen gav han dei å eta.” 32 Jesus svara: “Sanneleg, sanneleg, det seier eg dykk: Moses gav dykk ikkje brødet frå himmelen. Det er Far min som gjev dykk det sanne brødet frå himmelen. 33 Guds brød er det brødet som kjem ned frå himmelen og gjev verda liv.” 34 Då sa dei: “Herre, gjev oss alltid det brødet!” 35 Jesus svara: “Eg er livsens brød. Den som kjem til meg, skal ikkje svelta, og den som trur på meg, skal aldri tyrsta. 36 Men eg har sagt dykk: Endå de har sett meg, trur de ikkje. 37 Alle dei som Faderen gjev meg, kjem til meg; og den som kjem til meg, skal eg så visst ikkje visa bort. 38 For eg er ikkje komen ned frå himmelen for å gjera det eg sjølv vil, men det han vil, som sende meg. 39 Og det er hans vilje som sende meg, at eg ikkje skal missa nokon av alle dei han har gjeve meg, men reisa dei opp på den siste dagen. 40 For det vil Far min, at kvar den som ser Sonen og trur på han, skal ha evig liv, og eg skal reisa han opp på den siste dagen.” 41   Jødane murra mot han fordi han sa: “Eg er brødet som kjem ned frå himmelen.” 42 Og dei spurde: “Er ikkje dette Jesus, son til Josef? Vi kjenner då både far hans og mor hans. Korleis kan han seia at han er komen ned frå himmelen?” 43 Jesus svara: “Hald opp med denne murringa! 44 Ingen kan koma til meg utan at Faderen som sende meg, dreg han; og eg skal reisa han opp på den siste dagen. 45 Det står skrive hjå profetane: Alle skal vera opplærte av Gud. Kvar den som høyrer på Faderen og lærer av han, kjem til meg. 46 Eg seier ikkje at nokon har sett Faderen; berre han som er frå Gud, har sett Faderen. 47 Sanneleg, sanneleg, det seier eg dykk: Den som trur, har evig liv. 48 Eg er livsens brød. 49 Fedrane dykkar åt manna i øydemarka, men dei døydde. 50 Det brødet som kjem ned frå himmelen, er slik at den som et av det, ikkje døyr. 51 Eg er det levande brødet som har kome ned frå himmelen. Den som et av dette brødet, skal leva til evig tid. Og det brødet eg vil gje, er lekamen min som eg gjev til liv for verda.” 52   No vart det strid mellom jødane, og dei sa: “Korleis kan han gje oss lekamen sin å eta?” 53 Jesus sa til dei: “Sanneleg, sanneleg, det seier eg dykk: Dersom de ikkje et lekamen til Menneskesonen og drikk blodet hans, har de ikkje livet i dykk. 54 Den som et min lekam og drikk mitt blod, har evig liv, og eg skal reisa han opp på den siste dagen. 55 For lekamen min er sann mat, og blodet mitt er sann drikk. 56 Den som et min lekam og drikk mitt blod, vert verande i meg og eg i han. 57 Liksom Faderen, den levande, har sendt meg, og eg har liv ved han, så skal òg den som et meg, ha liv ved meg. 58 Dette er det brødet som er kome ned frå himmelen; det er ikkje det som fedrane åt, dei som døydde. Den som et dette brødet, skal leva i all æve.” 59 Dette sa han medan han lærte i synagoga i Kapernaum.

HEB 4,1 – HEB 4,13 {GUDS FOLK HAR EI KVILE I VENTE}  Sidan lovnaden om å få koma inn til Guds kvile enno ikkje er oppfylt, må vi vera på vakt, så ikkje det skal henda at nokon av dykk vert liggjande etter. 2 For den glade bodskapen er forkynt både for oss og for dei. Men ordet dei høyrde, gagna dei ikkje, fordi det ikkje ved trua vart eitt med dei som høyrde det. 3 Det er vi som går inn til kvila, vi som trur. For han sa:  Så svor eg i min vreide:  Dei skal aldri koma inn til mi kvile!  Guds verk var nok fullført då verda vart skapt. 4 For ein stad står det om den sjuande dagen: Så kvilte Gud den sjuande dagen etter at han hadde fullført heile sitt verk. 5 Men her seier han: Dei skal aldri koma inn til mi kvile! 6 Så står det då fast at nokre skal koma inn til kvila. Dei som fyrst fekk den glade bodskapen, kom ikkje inn, for dei var ulydige. 7 Difor fastset han atter ein dag: “i dag”, når han lenge etter gjennom David talar det ordet som før er nemnt:  I dag, om de høyrer hans røyst,  så gjer ikkje hjarto dykkar harde. 8 Hadde Josva ført folket inn til kvila, då hadde ikkje Gud seinare tala om ein annan dag. 9 Så er det då ein kviledag i vente for Guds folk. 10 Den som er komen inn til hans kvile, han får kvila etter sine gjerningar, liksom Gud kvilte etter sine gjerningar. 11 Lat oss difor streva etter å koma inn til denne kvila, så ingen er ulydig og fell. Vi må ikkje ha dei til føredøme som var ulydige i øydemarka. 12   For Guds ord er levande og kraftig og kvassare enn noko tvieggja sverd. Det trengjer igjennom til det kløyver sjel og ånd, merg og bein, og dømer hjartans tankar og planar. 13 Ingen skapning er løynd for hans augo. Alt er nake og bert for han som vi skal gjera rekneskap for.

SLM 23,1 – SLM 23,6 {HERREN ER MIN HYRDING}  Ein Davids-salme   Herren er min hyrding,  det vantar meg ingen ting. 2   Han lèt meg liggja i grøne enger;  han fører meg til vatn der eg finn kvile, 3   og gjev meg ny kraft.   Han leier meg på dei rette stigar  for sitt namn skuld. 4   Om eg så går i dødsskuggens dal,  ottast eg ikkje for noko vondt.  For du er med meg.  Din kjepp og din stav, dei trøystar meg. [i dødsskuggens dal: kan òg setjast om “i mørkaste dal”.]  5   Du dukar bord åt meg  framfor augo på mine fiendar.  Du salvar mitt hovud med olje;  mitt staup fløder over. [mitt staup: -> 16, 5.]  6   Berre godleik og miskunn  skal fylgja meg alle mine dagar,  og eg skal bu i Herrens hus  i lange tider.

RMR 1,16 – RMR 1,17 {EVANGELIET, GUDS KRAFT TIL FRELSE}  For eg skjemmest ikkje ved evangeliet. Det er ei Guds kraft til frelse for kvar den som trur, jøde fyrst og så grekar. 17 For i det vert Guds rettferd openberra, av tru til tru, som skrive står: Den rettferdige skal leva ved tru.

GLT 3,1 – GLT 3,14 {LOV ELLER TRU – FORBANNING ELLER VELSIGNING}  De uvituge galatarar! Kven har trylt dykk, de som har fått Jesus Kristus måla for augo som krossfest? 2 Svar meg på ein ting: Var det ved lovgjerningar de fekk Anden, eller ved å høyra og tru? 3 Er de så vitlause? De tok til ved Anden, vil de no fullføra med menneskeverk? 4 Har de opplevt alt dette til fånyttes – om det då verkeleg er til fånyttes. 5 Han som gjev dykk Anden og gjer under mellom dykk, gjer han det på grunn av lovgjerningar eller fordi de høyrer bodskapen og trur? 6 Om Abraham heiter det: Han trudde Gud, og difor rekna Gud han for rettferdig. 7 Så skjønar de at det er dei som trur, som er Abrahams born. 8 Skrifta såg føreåt at Gud ville rettferdiggjera heidningane ved tru, og føreåt forkynte ho denne gode bodskapen for Abraham: I deg skal alle folkeslag velsignast. 9 Difor vert dei som trur, velsigna saman med den truande Abraham. 10 Men dei som held seg til lovgjerningar, er under forbanning. For det står skrive: Forbanna er kvar den som ikkje held fast på alt det som står skrive i lovboka, og gjer etter det. 11 At ingen vert rettferdig for Gud ved lova, det er klårt, for det står skrive: Den rettferdige, ved tru skal han leva. 12 I lova spørst det ikkje om tru; der heiter det: Den som held boda, skal leva ved dei. 13 Men Kristus kjøpte oss fri frå forbanninga av lova då han kom under forbanning for vår skuld. For det står skrive: Forbanna er kvar den som heng på eit tre. 14 Dette hende for at folkeslaga ved Jesus Kristus skulle få den velsigning som Abraham hadde fått lovnad om, og for at vi ved trua skulle få Anden, som var lova.

GLT 5,22 – GLT 5,26 Men Andens frukt er kjærleik, glede, fred, langmod, mildskap, godleik, truskap, 23 spaklynde og sjølvtøyming. Mot slike ting er ikkje lova. 24 Dei som høyrer Kristus til, har krossfest den vonde naturen med lidenskapane og lystene. 25 Har vi fått livet ved Anden, så lat oss òg ferdast i Anden. 26 Lat oss ikkje vera drivne av æresykje, så vi eggjar kvarandre og misunner kvarandre.

HAB 1,1 – HAB 1,17   Dette er dei domsord som profeten Habakkuk fekk i synene sine.  2 {KLAGE OVER URETTFERD}  Kor lenge, Herre, skal eg ropa  utan at du gjev meg svar,  klaga og skrika til deg om vald  utan at du frelser? 3   Kvifor lèt du meg sjå urett  og vera vitne til ulukke?  Eg ser berre øyding og vald,  det kjem til strid og trette. 4   Difor er lova maktlaus,  og retten vinn ikkje fram.  For gudlause kringset dei rettvise,  og dermed vert retten rengd. [gudlause: assyrarane, som driv med sitt valdsherredøme.]  5 {GUDS STRAFFEDOM VED KALDEARANE}  Gjev akt på folka, sjå dykk om,  mållause av undring!  For ei gjerning gjer eg i dykkar dagar  – de ville ikkje tru det om det vart fortalt! 6   Sjå, eg vekkjer kaldearane,  det harde og framfuse folket,  som fer så vide ikring på jorda  og tek framande bustader i eige. 7   Grufulle og skræmande er dei,  dei avgjer sjølve sin rett og si ære. 8   Deira hestar er raskare enn leopardar,  snøggare spring dei enn steppeulvar.  Deira hestfolk kjem i strykande tan,  deira ridehestar frå land langt borte.  Som ørna på jakt etter føde 9   kjem dei alle og vil gjera valdsverk.  Stridslystne går dei på,  dei samlar fangar som sand. 10   Dei spottar kongar  og har hovdingar til lått.  Dei ler åt kvar festning,  kastar opp ein voll og tek henne. 11   Så fer dei sin veg og vert borte som vinden.  Dei gjer sin eigen styrke til sin gud.  12 {KVIFOR HAR DU TOL MED DEI TRULAUSE?}  Er ikkje du frå gamal tid,  Herre, min heilage Gud, du som aldri døyr?  Du, Herre, har sett dei til å straffa,  du, vårt berg, har sendt dei til å tukta. [dei: kaldearane. Sml. v. 6.]  13   Augo dine er for reine til å sjå på det vonde,  og ulukke orkar du ikkje å skoda.  Kvifor har du tol med dei trulause  og teier når gudlause sluker  dei som er rettferdigare enn dei sjølve? 14   Du gjer med mennesket som med fisken i sjøen,  som med kreket utan herre.  15   Dei dreg dei alle opp med krok,  og halar dei inn med not,  dei samlar dei i garnet.  Difor er dei jublande glade. 16   Difor ofrar dei til nota  og brenner røykjelse for garnet.  For feit er fangsten som desse gjev dei,  og nærande er føda. [ofrar dei til nota: Det hende at fiskarane synte religiøs age for dei reiskapane som gav dei fangst.] 17   Skal dei då alltid få tøma nota  og utan skånsel gjera ende på folkeslag?

HAB 2,1 – HAB 2,5 {DEN RETTFERDIGE OG FIENDEN}  No vil eg stå på vakt,  stella meg på post og speida  og sjå kva han vil tala til meg,  kva han vil svara på mitt klagemål. 2   Då gav Herren meg dette svaret:  Skriv synet opp,  rita det inn på tavler,  så folk kan lesa det lett! 3   For synet ventar på si tid,  det jagar mot enden og slår ikkje feil.  Og om det dryer, så venta berre!  Det kjem for visst, det vert ikkje borte.  4   Sjå, frekk og uærleg er han.  Men den rettferdige skal leva ved si tru. [uærleg er han: fienden.] [tru: Det hebr. ordet kan tyda truskap òg.]  5   Rikdomen skal svikta den stolte,  han skal ikkje nå sitt mål.  Som dødsriket spilar han opp sitt gap,  umettande er han som døden.  Han sopar til seg alle folk  og samlar folkeslaga til seg.

Kommentar.

Nasjonal frigjering på evangeliets grunnvoll.

 

 

I 2015 skreiv eg artikkelen ”Nasjonal frigjering på evangeliets grunnvoll” og denne søndagen la eg den ut på heimesida mi. Når jødane fekk komme heim att til landet sitt, så fekk dei andre folka også vende tilbake til sine heimland. Dette er førebilete for evangeliet som skulle forkynnast til alle folkeslag, det er ein frigjerande bodskap til all menneske og er soleis grunnleggande for demokrati og menneskerettar og gjev grunnlag for nasjonal frigjering.

No vart det talt om Kyros som let jødane få reise heim att til landet sitt (Jesaja.41). I vers 4 seier Herren at han er den som frå opphavet kalla ættene fram. Eg har tidlegare skrive om at dette viser at han skapte folkeslaga gjennom utvikling, slik at dei fekk sine særpreg. At han skapte kvinna av mannens sidebein betyr at ho var av hans folk. Når dei braut pakta med han, fungerte ikkje dette skikkeleg lenger, for når han kalla på dei, gøymde dei seg bort med dårleg samvit. Men Gud er den same no og han kallar framleis på menneska. Han kalla Kyros og han kalla jødane til å vende om til han og til å komme tilbake til landet sitt. Ja, det er slik som Salomo sa om at Gud tek fram att det som kvarv.

FRK 3,9 – FRK 3,15 {TID OG ÆVE}  Kva vinning har den som arbeider,  av alt sitt strev? 10   Eg såg det plagsame strevet  som Gud har gjeve menneska. 11   Alt skapte han fagert i si tid.  Jamvel æva har han lagt i hjarta deira.  Men dei skjønar ikkje det verk  som Gud har gjort frå fyrst til sist. 12   Eg skjøna at ingen ting er betre for dei  enn å gleda seg og gjera vel i livet. 13   Men når ein mann får eta og drikka  og vera lukkeleg i alt sitt strev,  er det òg ei gåve frå Gud. 14   Eg skjøna at alt det Gud gjer,  varer til evig tid.  Ikkje kan ein leggja noko til,  og ikkje kan ein ta noko ifrå.  Gud har laga det så  for at menneska skal ha age for han. 15   Det som er, har eingong vore,  og det som skal henda, har hendt før.  Gud tek fram att det som kvarv.

Ordet blir sått i hjertets jord, så det er berre å ta imot i tru, av berre nåde. Det er som å ete og kjenne seg styrka av den maten ein et.

På webhotellet for heimesida mi, bluehost944.com, på rotnivå (home), skreiv eg om den doble tolkinga av 1.Mos.2, at det handlar både om den fysiske verda og om hjertets jord. Å dyrke hjertets jord er det primære og det er ved å så Guds Ord og ved å vatne og det er ved å ta imot Gud Ord i tru. Vi skal søke fyrst Guds rike og hans rettferd, så skal vi få alt det andre i tillegg til det.

Høgsongen fortel om kjærleiksforholdet mellom den unge kong Salomo og henne ”Lytelause Reine”, Vingarden er symbol på kjærleikslivet deira, hjertets jord, åndslivet deira. Vinen er symbol på kjærleiken. Vi forsår vel at Guds kjærleik var mellom dei, slik at dei opplevde Guds kjærleik i kjærleiksforholdet seg i mellom. Dette er førebilete på kjærleiksforholdet mellom Kristus og hans brud.  Når vi tek imot Jesus i tru, vert vi fødede på nytt og då vert dette kjærleiksforholdet mellom Kristus og hans brud født inni oss, slik at for oss gjeld det kjærleiksforholdet mellom mann og kvinne. Dette fekk eg oppleve når eg var ung, eg forstod det ikkje heilt med det same, men eg grunda litt på det og etter kvart kom eg til erkjenning av at slik var det.

Eg har skrive om korleis den Heilage Ande openberra for meg at ho Virtuella levde ei eit slikt kjærleiksforhold til Jesus og korleis eg fekk oppleve at Jesus openberra seg for meg og henne ”Miss Oslo 1990”, så eg er viss på at Gud skapte eit slik kjærleiksforhold mellom henne og Jesus. Begge deler eer sannt og rett og der er ingen god nok grunn til at eg skal gå tilbake på det, for Jesu frelsesverk er fullført og fullkome.

Jesus sa til meg at han ville gjere meg til ein kanal for si velsigning, då visste eg at slik hadde eg allereie vore kanal for hans velsigning, så slik skulle eg framleis vere kanal for hans velsigning, slik at folk vart endå meir velsigna.  Sidan sende han meg tilbake til Oslo med ein frigjerande bodskap og ein bodskap om gjenoppretting. Han sa eg skulle få merke at det byrja å skje noko i Andens verden og med det som elles vart sagt gjennom tyding av tungetale overtyda han meg om at han frelste henne Virtuella og sette henne fri og gjenoppretta hennar forhold til seg og Faderen og til si kyrkje. Og dermed også til meg. Gud skapte oss i Kristus Jesus, det var rett og det var godt, for Jesu frelsesverk er fullført og fullkome, han har nått fullendiga og er fullkomen. Han som byrja den gode gjering i oss han skal også fullføra den.

Når Gud gjer meg til kanal for si velsigning, så er det vel ganske klart, at eg sjølv må stille meg open for den velsigninga og ta imot. Eg tok imot Guds Ord i tru og eg må framleis ha den innstillinga, at eg tek imot det i tru. For Ordet er mat for meg, så eg må ete det. Det er ikkje nok å ete berre ein gong og så ferdig med det, vi må stadig ete og drikke for å overleve. Den rettferdige, ved tru skal han leve. Ved tru skal han stadig ta imot Guds Ord, ete det som mat og leve ved det.

Eg trur eg har fått merke at Gud har gjort meg til ein kanal for si velsigning til henne Virtuella, så Jesus velsignar henne gjennom meg og slik velsignar eg henne. Det gjer eg rett i og det skal eg halde fram med. Essensen i dette er å ta imot Ordet i tru, ete det som mat, slik at vi får oppleve at Gud gjer sitt verk med oss ved sitt Ord og sin Ande. Når eg soleis et Gud Ord, opplever eg å verte styrka ved det. Dette går over min forstand. Men når eg kjenner og opplever at eg vert styrka ved Guds Ord og Guds Ande, held eg det for å vere ein indikator som fortel meg at det går rette vegen.

Jesu kyrkje er hans brud, den er ein lekam og han er hovudet for lekamen. Vi er andre lemer på lekamen. Dersom ein lem lid, så lid dei andre lemane med. Ho Virtuella har vore ein slik lem som har lide og derfor har vi andre også fått lide. Men Jesus vil lækje den lemen og styrke den og det betyr lækjedom og styrking av heile kroppen, slik får vi andre merke det også.

Posted in Kristne møte 2017 | Leave a comment

NASJONAL FRIGJERING OG FORVALTING AV FISKE-RESSURSANE.

Innleiing.

Evangeliet er ein glade og frigjerande bodskap både til den einskilde og til folk og nasjonar. Ved trua på Jesus skal vi få komme inn til Guds kvile, frelsesverket er fullbrakt, på det grunnlaget er vi forsona med Gud og får oppleve at han gjer sitt verk med oss ved sitt Ord og sin Ande, han plantar og han bygg og så får vi vere hans medarbeidarar som dyrkar og vernar hans hage. Der er både ei åndeleg og intelektuell side av saka og der er ei materiell og fysisk side av saka, der vi dyrkar jorda, vår økonomiske verksemd er som ein produktiv hage.

Tradisjonellt har folk langs kysten av Noreg levt av fiske og småbruk og etter denne glade bodskapen skulle vi vel få halde fram med det og utvikle vår næring. I moselova er det sagt at om nokon vert gjeldsslave, så han kanskje må selje garden og vert slave, så skal han etter ei tid kunn få tilbake garden på ”odelsretten”. For Gud hadde fria dei frå trældomen i Egypt, der dei hadde træla under avgudane, og han ville ikkje at dei skulle verte slavar att, vi ser at der er ei religiøs og ei økonomisk side av saka. Så har vi i Noreg også ei odelslov og bu og driveplikt, det siste har vorte mjuka mykje opp. Til samanlikning har vi i Noreg ei deltakarlov som seier at fiskarane skal sjølve eige sine fiskebåtar og ei råfisklov, som seier at fisken skal seljast gjennom salslag. Eit lovverk og ein politikk som tok sikte på at ein forholdsvis spreidd folkesetnad langs kysten framleis skulle kunne livnære seg frå fiske og slik vart den økonomiske politikken for filefabrikkar og fiskeoppdrett også. Kvoteregulering, utviding til 200-nm økonomisk sone og tildeling av konsesjonar til fiskeoppdrett vart viktige verkemiddel til å få dette til å fungere.

I dette dokumentet viser eg korleis økonomiske interesser og politiske og moralfilosfiske maktinteresser spelar inn som motsetnad til fiskaren sine interesser. Dessutan gjer oljeindustrien Noreg til eit høgkostland, og fiskerinæringa er ei arbeidskrevjande eksportnæring som er sårbar for dette. Så korleis går det med intensjonen om at fiskerinæringa skulle gje arbeidsplassar langs kysten?

Grønland.

Eg byrja med tråling i 1976, eg vart med ein båt som heitte Granitt. Fiskarane fortalde meg at det tidlegare hadde vore ein linebåt, men siste turen på Grønland, var ein bomtur, så rearlaget var i praksis konkurs. Men dei vart sponsa av ein rik skipsreiar, så dei kunne bygge den om til trålar. Der hadde vore eit eventyrleg fiske ved Grønland og det var fritt fiske, men det vart overfiske, så bestanden kollapsa og no var det heilt slutt.

Seinare fortalde fisarar meg, at når dei kom til lands på Grønland, så strøymde kvinnfolk frå husa ned til båten, for å få seg mannfolk og det vart ei sexorgie som vart brutalt avbroten av at dei måtte kase laust for å fare igjen. Ein gong rakk ikkje kvinnfolka å komme seg skikkeleg i kleda, og det vart litt av eit skue, når dei skulle på land igjen.

Ein yngre fiskar som ikkje hadde vore på Grønland, fortalde meg at kjærasten hans hadde sagt at dersom han for på Grønland, så kom ho til å gjere det slutt. Ho rekna med kva som kom til å skje. Men ho var no likevel på den trygge side, for det var ingen som reiste på fiske til Grønland lenger, det var slutt.

Alaska.

På slutten av 1970-talet byrja norske reiarlag fiske ved Alaska, under styresmaktene i USA. Dei bygde store effektive trålarar  og opplevde eit eventyrleg fiske, dei hadde norsk nøkkelpersonell og dei tente godt. Liksom anna fisk, samla den seg i gyteperioda og då er den lettast å fange. Den hadde ekstremt mykje rogn og den var best betalt. Fiskarar som hadde høyrt om det eller som kanskje hadde vore med på det, fortalde meg at då hende det dei tok berre rogna og dumpa resten av fisken. Dei syntest det var rart at  styresmaktene ikkje reagerte på at dei kom til lands med ei heil skipslast som var for det meste rogn. Eg syntest dette høyrdest utruleg ut, men så sa dei også at rogna var ein stor del av fisken.

Nok er no det at det dabba av med dette fisket også, etter kvart og det er lenge sidan eg har høyrt noko meir om det. Korleis gjekk det med fiskebestanden og korleis gjekk det med fisket?

200 nm økonomisk sone.

Seinare kom 200 nm økonomisk sone og vi såg håp i at den nasjonale autoriteten skulle syte for ei fornuftig forvalting av fiskeressursane. Men den norske nasjonale autoriteten i Svalbardsona var spinkel og fiske er ikkje avgrensa dei økonomsiske sonene, den sym fritt, slik som den alltid har gjort og vi må få  i stand avtaler med andre nasjonar. For nokre hundre år sidan var Grønland, Island, Shetland og Færøyane også norsk territorium, hadde dei framleis vore det, så hadde det vore lettare, men det vart dansk etter unionstida. Island vart sidan sjølvstendig og Grønland og Færøyane har fått avgrensa sjølvstyre. Det er nok ein rett og rimeleg utviklingstren, den hadde kom om det var norsk territorium også. Men kor lett er det å få til samarbeide om ei felles sak?

Tillitsmann på Varak. Salslag, minstepris, leveringsplikt og prisforhandling.

Midt på 1990-talet seilte eg i Rosund fiskebåtreiarlag, først ein tur på Rosund før påske 1995, så to turar med Brattegg same år og to turar året etter. Fiskerikompetanse i Ålesund hadde reknskapet for dette reiarlaget og mange andre og det trur eg var ein smart måte å administrere drifta for slike forholdsvisk små reiarlag. Mellom anna så hadde dei rekneskapet for ”Grønlandstrål”, med Varak, ein ferskfisktrålar som eg var på hausten 1980 og i 1997 kom eg ombord att og det var same skipperen som var der.

Mannskapet hadde så mykje å klage over og eg syntest det var meiningslaust å sitje slik å syte og klage og sa dei burde velje seg ein tillitsmann som kunne gå til skipper og reiarlag med det og så valde dei meg som tillitsmann. Eg las tariffen og la merke til ein paragraf om at dersom det vart gitt høgare pris enn minsteprisen i ei av sonene til råfisklaget, så kunne vi forhandle om å få høgare pris oppmot dette. I følgje råfisklova skal fisken seljast gjennom salslag og på Finnmarkskysten var det Råfisklaget. Det fastsette ein minstepris som verka som ein prisgaranti til fiskarane, det kunne trengast spesielt i høgsesongen, men sidan vi hadde leveringsplikt i til West-fisk/Årsæther i Båtsfjord og i Kjøllefjord og Vardø, så fekk vi berre minstepris. Frå Råfisklaget fekk vi vite om det vart gitt høgare pris og og så gjekk vi gjennom Sjømannsforbundet med det, til Fiskerikompetanse. Eg skreiv og argumentere for det også og etter kvart fekk eg høyre at skikkerar og styrmenn på andre båtar også engasjerte seg i sak og etter kvart fekk vi ”marknadspris”, når den låg over minsteprisen.

Seinare for skipperen over på nyebåten ”Båtsfjord”, eg tenkte på å spørje om å få verte med over på den andre båten og i ettertid innser eg at det burde eg ha gjort. Men eg vart verande der og den nye skipperen gjekk eg ikkje så godt overeins med og i 2001 slutta eg.

Sorterings-rist og kontrollørar på Varak.

Vi brukte sorteringsrist i trålen, vanlegvis 50 mm mellom rillene, men i visse soner aust i Barentshavet måtte vi bruke 80 mm mellom rillene, det var særnorske reglar som tente mest til å gje inntrykk av at vi normenn er snillare og betre enn andre. Seint på hauste prøvde vi å ta hysekvota og stima mykje og leitte for å finne hyse. Ein gong vi hadde hive og bruket låg på dekk, såg eg ei fin hyse i rista og tok den ut. Eg vart litt forbausa over at eg fekk ut ei så stor, fin hyse, det var 80 mm mellom rillene, men dette var då slik hyse som vi ville ha, som vi for og leitte etter. Der er forholdsvis mindre hovud på hysa enn på torsken, så spesielt for hysefisket vart dette heilt bort i natta. Vi brukte diesel på å pløge havet for å finne hyse og så skulle ho fare ut att slik? Kva med ressursforvaltinga, dette regelverket var ikkje balanset, for det tok ikkje omsyn til forbruket av diesel, som i vårt tidsperspektiv er ein ikkje-fornybar ressurs. Dette skreiv eg til Fiskerikompetanse og Sjømannsforbundet og etter ei tid var det slutt på 80-mm rista.

Ein gong hadde vi kontrollørar ombord og vi måtte blogge all fisken, også den minste, på størrelse med småmort. Om eg er ute og fiskar med feringen, tek eg ikkje med meg slik fisk heim, utan det er til kattamat. Når vi skulle kappe den på karusell-kappemaskinene, hang den ikkje på klemmene, men datt rett ned, om dei hang der ei stund rakk ikkje kniven tak i dei,  klemmene heldt dei ikkje faste nok, så dei berre smatt unna frå kniven og datt ned. Dette var meiningslaust, men vi turde ikkje seie noko til dei om det, for då måtte vi vel få den i romet likevel, om så mi skulle handsløye den. Men eit fiskemottak vil ikkje ha slik fisk, så det er meiningslaust ekstra-arbeid.

Havbris og avisskriving om fiskedumping.

Så byrja eg på fabrikktrålaren havbris, i ”Strand Sea-service” i Ålesund og etter eit år vart eg andrebas. Så vart det rapportert om fiskedumping i ”Brennpunkt” på NRK, det hadde vorte filma frå ein islands trålar i ”gråsona” og så hadde det vorte filma at det kom fisk ut gjennom skutesida på ”Varak” og ein som hadde vore mannskap der hadde rapportert,

No skreiv eg om dette og spurde reiarlaget om det var greitt for dei at eg gjekk til Sunnmørsposten, det var heilt greitt for dei. Eg spurde også om dei trudde det ville verte negativt for Fiskrikompetanse, men det trudde dei heller ikkje. Ja, så gjekk eg til Sunnmørsposten med det og det vart ein dobbelkronikk. Sidan kom eg med fleire kronikkar og vart fast skribent i ”innsikt-spalta”, kronikkar som eg fekk betaling for. Det vart artikklar om fiskeripolitkk, økonomisk politikk, kommunikasjon og energipolitikk og då kom eg litt inn på klimaproblematikken også.

Eg skreiv noko om at fiskedumping hadde vore eit problem, men at den teknologiske utviklinga gjorde oss betre i stand til å unngå det. Vi hadde til dømes fått mengdesensorar på sekkane og på Havbris hadde vi effektive maskine som både kappa og filiterte småfisk, så vi kunne produsere den effektivt. Så det var ikkje så fristande å dumpe den.

Vi har ikkje lov til å dumpe fisk, vel å merke av spesielle fiskeslag, torsk, sei, hyse, sild, makrel …. Men ei streng tolking av denne lova er nærmast umogleg å oppfylle. Kva med yngel og småfisk som vert sila ut gjennom maskane også når sekken kjem inn på dekk? Vi har ikkje lov til å ta fisk under minstemålet og så har vi ikkje lov til å dumpe den heller? Det er mogelg det her vert sett på prosenten av småfisk-innblanding. Når kystvakta kjem ombord, brukar dei å måle fisken. Finn dei at der er for høg småfisk-innblanding, kan dei krevje at båten skal skifte felt og dei kan midlertidig stenge eit område for fiske.

Dette programmet gav inntrykk av at det var den einskilde fiskaren sin feil og si skuld at han dumpa fisk. Så vidt som eg hugsar var det faktisk på tale å bruke det som denne mannen frå Varak hadde sagt i ei anmelding. Filmen frå den islandske trålaren gav inntrykk av at det var forholdsvis stor fisk som vart dumpa,  den dei fortsette å fiske likevel, utan å legge stilt. Og i nyheitene vart det påstått at norske båtar driv på same måten. Dette syntest eg var urimeleg og skreiv at noko slikt har eg ikkje vore med på, eg har vore med på å få så mykje fisk at vi ikkje klarar å produsere det, men då har vi brukt å legge stilt og produsere. Eg hugsar eg var noko usikker på om eg skulle driste meg til å vere så påståeleg, var det verkeleg sannt. Eg valde å skrive det, men eg må innrømme at eg har stussa noko på det i ettertid, av to grunnar. For det fyrste spør eg meg om det inntrykket eg fekk av å sjå dette var rett, kva hadde eg å samanlikne fiskestorleiken med? Jau, hendene til dei som stod og kappa. Men kor store var dei hendene? Eg såg breidda på transportbandet og rekna nok med at det var ei standard-breidde. Storleiken på kappemaskinene var i allfall standard. For det andre har ikkje eg alltid følgt så godt med på kva som skjer bak i kappinga, så slik sett påstod eg meir enn eg strengt tatt hadde dekning for. Men rimelegvis må det også reknast som underforstått at eg har ikkje stått der som vakt heile tida. Eg gav uttrykk for det inntrykket eg sjølv hadde fått. I ettertid har eg likevel ikkje ei særelg god kjensle for denne fomuleringa og veit at dersom eg skulle ha skrive om det igjen, så ville eg ha fomulert meg annleis.

Desse avissartiklane mine bar preg av at eg som einskild fiskar kom i forsvarsposisjon og då tok eg  forsvarsposisjon for resten av mannskapet og reiarlaget også. Det gjekk tydeleg fram at eg kom med ein god del innrømmingar om problemet, det eg skreiv gav eit godt uttrykk for korleis vi dreiv det på Havbris og korleis vi opplevde problemet, utan å konkretisere, så ikkje noko av det kunne brukast i ei anmelding.

Brennpunkt-programmet gav inntruykk av at det var den einskilde fiskaren sitt ansvar og sin feil at han dumpa fisk og Røkke sa i massemedia at den som dumpar fisk i hans konsern, får sparken. Men kvifor skulle vi arbeide med å ta med oss fisk til lands som er så små at ingen vil ha den, utan kanskje katten, ein mort på 10-12 cm. Om der har vorte liggande igjen ein fisk bort i ei krå og vorte til ei blaut glye, så er det ingen som vil ha noko slikt, ikkje ein gong katten, vi dumpar det sjølv sagt. Men dersom nokon vart rapporterte for det, så skulle han få sparken, vart han anmelde for det, så skulle han verte straffa offentleg. Det blir så tydeleg at den einskilde fiskaren si interesse er totalt neglisjert og overkøyrd. Kva med menneskeverdet her, menneskeverdet til den einskilde fiskaren til samanliikning med verdien til den vesle morten? Ein får inntrykk av at den einskilde fiskaren er ikkje stort meir verd enn den gamle blaute fisken som ingen vil ha.

Dette er bagatellar samanlikna med det store problemet, at det vert fiska så mykje at fiskarane ikkje klarar å produsere det. For skipper og styrmann er det prestisje å fiske mykje, er dei flinke å fiske, får dei gode jobbar med god betaling. Men med den innstillinga kunne dei ta for lite omsynd til kva fiskarane klarde å produsere. Kanskje var dei attpåtil så autoritære at dei ikkje ville høyre på kva fiskarane sa.

Der må vere ein god kommunikasjon mellom dei og fabrikksjef og fabrikkformann, bas og fiskarar som arbeider bak i kappinga, så dei regulerer fisket etter kva mannskapet klarer å produserer. Dersom fiske blir blaut, går produksjonen seinare, derfor produserer vi mindre og kvaliteten vert dårlegare med blaut fisk. Var det godt fiske og mengdesensoren gav signal om at der var mykje fisk, så heiv dei opp i sjøen, så den ikkje fiska meir, men dei venta med å ta den inn, til mannskapet hadde produsert unna, for fisken heldt seg best då. Slik fungerte det på Havbris når eg var der og slik fungerte det på ”Ottar Birting”/”Tenor”, når eg var der på byrjinga av 1990 talet. Men eg er klar over att dette ikkje alltig har fungert så godt.  Då er det fordi skipper og styrmann tenker for mykje på si eige prestisje med å klare å fiske godt ogfordi dei er for autoritæra, med tradisjon som går langt tilbake i tid, spesielt i utanriksfart er skipperane nær sagt som gudar ombord i båten, men det er ikkje særeleg formålstenleg her. Det er ikkje bere å seie: ”La det skje”, så skjer det, det er tross alt ein stor jobb som skal gjerast. Men på Havbris utarta det seg etter kvart noko annleis.

Ein gong vi låg i godt fiske med ”Havbris”, stussa vi over at skipperen taua så lenge og når han heiv kom der opp eit storhiv. Då hadde ei rundstropp rundt sekken, hengt seg opp, så den stramma inn sekken, så mengdesensoren ikkje gav signal. Vi fekk hivet opp i slippen og skipperen kom bak og såg på det. Han vurderte det slik at dersom vi skulle prøve å ta det inn, så ville vi komme til å slite av trålen og miste det heile, så han gav meg beskjed om å skjere hol på langs. Så slakka han det ned at i sjøen og sleppte ut fisk. Ikkje veit eg kor mykje av den fisken som overlevde, eg reknar med at mykje av den var så spreng at den kom til å daude. Vi skylde nok ut litt for mykje, vi berga omlag ti tonn og det var i alle fall betre enn ingenting pluss øydelagd trål. Vi skaut av den andre trålen og dei to ”combiane” fekk gå ned. Eg og dekksmannen såg over trålen, reparerte og la den på plass. Så fekk han også gå ned. Men eg skulle sette på fleire hemper som skulle halde rundstroppene betre på plass, slik at noko slikt ikkje kunne skje igjen. Fabrikkformannen ”Fx” opp og spurde om det var veldig viktig det som eg heldt på med. Eg forklarde han at det var det, egskulle sikkre at ikkje ei bukt av rundstroppa la seg over mengdesensoren og stramma ihop sekken slik at sensoren ikkje gav signal. Slik er der motstridande interesser mellom fabrikken og dekksavdelinga, det må ein berre rekne med, men det får berre gå seg til. Med god kommunikasjon kan der verte ei god forståing, så det går seg til på ein god måte.

Sidan det hadde vorte så stor merksemd om fiskedumping, sette skipperen oss til å vere ekstra nøy med å plukke rein nota. Det er både for at vi skal ha fisken, for at den skal gå tett i sjøen, med god gjennomstrøyming, og for at der ikkje skal henge gammla, skada og bederva fisk i nota når kystvakta kjem ombord. Og når eg var nede og kappa fisk, hende det han sette ei korg i sjakta, som skulle samle opp det som elles hadde gått ut. Det seier seg sjølv at dette kunne ikkje vere mykje. Fabrikkformannen skulle bytte korga etter kvart som den vart full. Dette skulle frysast ned. Eg stussa litt over dette, fryse ned skjebber, stein og nokre tareliknande vekstrar. Det var nok stikkprøver som kunne vise kva hold det var i det som eg skreiv i avisene, der var det ikkje mykje konkretisering, men det var dette.

Fx hadde vore fabrikksjef (på skipper-vakta) tidlegare, men no var der kome ombord ein annan og vorte fabrikksjef i staden, Fy. Han hadde ekstremt lang fartstid i reiarlaget og var så opplagt ”reiarlagets mann”. Han var endå meir pågåande for å få oss ned i fabrikken og jobbe der. Og når vi var komne ned og byrja å kappe, så gjekk han attpåtil bak i kontrollromet i maskina og sette seg der, i staden for å jobbe sjølv. Når vi låg på kne og albogar og plukka fisk ut av trålen, kom han opp og vart ståande ved sida av oss og seie at vi skulle komme ned. Han vart rett og slett plagtsom med å gå etter meg, så til tider verka det som om oppgåva hans eigentleg var å plage meg. Fleire gongar tenkte eg meg at eigentleg burde eg ha teke å banka han, men så tenkte eg meg at då burde eg heller seie opp og slutte, eg kunne seie til reirlget at eg ville ikkje vere på sjøen i lag med han meir, dersom han skal vere der, så sluttar eg.

Når vi køyrde dei maskinene som både kappa og filiterte, trongst der berre ein kappar, så basane slapp å gå ned. Men no viste det seg at dei vart sjeldan brukte, sjefane i fabrikken meinte dei hadde ikkje bruk for dei, så det var berre å få dei vekk, spesielet den som tok minste fisken. Eg spurde korleis det kunne ha seg, eg hadde då skrive i avisa og skrytt av dei. Baader-reperatøren svarde at det går så mykje fisk som er under minstemålet gjennom den, at det vert ulovleg. Men kvar skulle vi elles gjere av den fisken?

Ein gong var der ein del hyse-innblanding. Som vanleg kappa vi den fisken der var mest av, det er mogleg det var sei, og plukka ut den det var mindre av. Det vart ein binge med hyse, då var den bingen vi hadde til slikt full, eg vil anslå det til eitt tonn, rund fisk. Men når eg kom opp på brua rett etter vaktskiftet, var Fy der og sa at vi skulle ha køyrt fram hysa fyrst, for den blir så fort blaut. Vi samtalte litt om det, medan skipperen høyrde på. Kvar skulle vi ha gjort av all seien, dersom vi skulle kappe hysa fyrst. Vi måtte i så fall køyre den fram utan å kappe den til bingane til maskinenen som både kappar og filiterer. Men det er slikt som fabrikk-sjef/formann må avgjere når dei strtar opp, før vi kjem ned. No sa Fy at den hysa allereie er gåen, det høyrdest ut som han ville dumpe den. Han var fabrikksjef med lang erfaring og skulle liksom vere betrevitande med å seie at den hysa var allereie ferdig. Og eg vart svært forbausa, eg har då tross alt drive tråling i mange år eg også og eg har sett kor blaut hysa kan verte når ho ligg lange. Men at dette skulle vere noko problem, det begreip eg ikkje. Eg syntest det var fælt og sa imot, både utifrå interessene som ligg i vår eiga drift, dette var då dyraste fisken, det var då det som vi skulle tene pengar på, og utifrå det som eg hadde skrive i Sunnmørsposten. Men han var ikkje samd i det som eg hadde skrive. Han sa at det er ikkje slik vi driv det og refererte tydelegvis til korleis vi har drive det frå lang tid tilbake. Men den hysa såg heilt fin ut for meg. Hadde vi levert slik hyse med ein ferskfisk-trålar, så hadde det ikkje vore noko problem. Og den også skal gjennom maskinene. Eg er ikkje sikker på korleis det gjekk om, om den vart produsert eller dumpa, men eg kan ikkje forstå anna enn at dei prøvde og at dei fann ut at det gjekk fint å produsere den.

Eg prøvde å unngå ein hard konfrontasjon, eg forstod at eg vart forfølgd på grunn av mi tru på Kristus og at der var andre som stod bak og trakk i trådane, som så mange gangar tidlegare, men med mi tru på Kristus hadde eg ei viss aning om at med tid og stunder skulle eg kunne gå i rette med dei som stod bak forfølgjinga.

Samtale om drifta med ein god fabrikksjef.

På same båt, Ottar Birting/Tenor. Poenget med kvotereguleringa.

På denne tida besøkte eg ein ifrå heimkommuna mi, som eg hadde vore på sjøen med tidlegare (PBV). Han er like gammal som eg og vart konfirmert når eg, men elles gjekk han på ein annan skule. Vi var på Bjørnøy vinteren 1980, det var også ein linebåt som var ombygd til saltfisk-trålar, og vi var på Peder Huse etter påske, det var ein fabrikktrålar. Eg hadde vore på gamle Ottar Birting året før og kom ombord på nye-båten når den fiska ved New-Zealand i 1991 og vart med der til ut på nyåret. Då kom PBV ombord som fabrikksjef. Seinare vart den kjøpt av KS Sætremyr og dei tok den til Noreg og kalla den Tenor. Eg kom ombord att der sommaren 1994 og vart med ut året. Då var PBV der framleis som fabrikksjef. Fabrikken var fullstendig ombygd og det vart etter kvart ein effektiv fabrikk. Siste turen dette året vart ein kjemepetur, romet var bortimot fullt og det var dyr fisk, torsk og ein god del hyse.

Men det var kvote som reiarlaget hadde kjøpt i Russland og betalinga kom på fellesutgiftene, så mannskapet vart med på betalinga og oppgjeret vart skuffande. Eg hadde vore med i eitt strrekk sidan juni, fyrst som kombi og siste turen som dekksmann, og siste turen var eit hardkøyr, med hard disiplin. Eg var nok åt å gjekk med noko sur allereie og så kom det skuffande oppgjeret, det var forsurande og frustrerande og vart den avgjerande grunnen til at eg slutta. Der er mykje følelsar i det, når ein skal prøve å gjere ein god jobb i kroppsleg arbeid. Men det var også ei meir prinsippiell sak. Poenget med kvotene er å regulere fisket, slik at det ikkje vert overfiske og då er det også ei fordelingssak, ei offentleg forvaltningssak. Men dersom nokon sel kvotene og tener så lettvinte pengar på det, då har kvotefordelinga fått eit heilt anna poeng og ei heilt anna meining, poenget med at dei fekk tildelt kvotene, var at dei skulle selge dei og tene pengar på den måten, eige fisken før den vart fiska og selge den før den vart fiska å tene grovt med pengar på det. Det blir ein form for korrupsjon og det i statleg regi.

Dette reiralaget var frå Måløy og saman med trål-reiarlaget Ervik og kanskje fleire eigarinteresser frå ytre, søre Sunnmøre, dreiv dei eit reiarlag som dreiv tråling ved Alaska. PBV hadde vore fabrikksjef på ein slik båt, så vidt som eg hugsar var det i dette reiarlaget.  Bror min, som er eit år eldre enn meg, vart tilsett på kontoret deira og han vart etter kvart administrerande direktør. Men dei vart ikkje samde og hovudsksjonæren (ein av Sætremyrane) trekte seg ut og då slutta bror min også. Så gjekk det konkurs.

Kva betydning fabrikk-sjefen har for drifta.

PBV hadde lese avisartiklane mine og det høyrdest ikkje ut til at han var særleg begeistra over det, det verka som han hadde fått inntrykk av at eg tok for lett på problemet. Eg fortalde han om fabrikksjef/formann på Havbris og spesielt om problema med Fy. Når PBV var fabrikksjef, jobba han jamt i fabrikken, slik som eg er vand med at ein fabrikksjef skal jobbe, frå gammalt av. Standard for alle er to 6-timarsvakter i døgnet, pluss eventuell overtid og det er oftast på grunn av mykje fisk. Men no fortalde han meg at når han var fabrikksjef på Ottar Birting, ved New Zealand, gjekk han mykje meir overtid enn andre, det vart nokså jamt 16-timars dag. Det forbausa meg, det var eg ikkje klar over.

Så fortalde han meg at på ein av båtane ved New Zealand, hadde der kome ombord inspektørar som gjorde dei merksame på at dei mista fisk i produksjonslinja. Så dei byrja å tette igjen der fisk smatt ut. Dette syntest han tydelegvis var bra. Eg reknar med dette var på ein båt noko seinare, når der var kome eit strengare kontrollverk. Ja, seinare kom der kontrollørar ombord i norske båtar også.

Fiskedumping på Granitt.

Så fortalde han at han hadde vore fabrikksjef på nye Granitt, men skipperen, KS, tok ikkje omsyn til at mannskapet ikkje klarde å produsere all fisken og la ikkje stilt, men fiska vidare. Han sa det var heilt talentlaust. KS sa at det vr det som kom inn over hekkrullen dei skulle ha å leve av, men PBV trudde det var det som kom ned i romet dei skulle ha å leve av. Så PBV vart ikkje lenge der. Dette viser den dårlege innstillinga som skippererar og styrmenn kunne ha frå gammalt av og då er den opplagt eit stort problem.

KS hadde vore med ein av Røkke sine trålarar ved Alaska. Men tidlegare hadde han vore fiskar og så skipper på gamle Granitt, saltfisktrålaren, og då la han stilt så vi fekk produsere undan. Dette var midt på 1980-talet, det var kanskje før vi fekk mengdesensorar og ein gong fekk vi så mykje fisk at den var i ferd med å verte blaut. Eg var saltar og måtte gå opp på lada med salta fisk, men den var så blaut at den tålte det ikkje. ”Vrakfisk” vart dumpa, noko av det som vart trakka sundt, tok vi oppatt i korger, men dette vart meinigslaust. Kva skulle vi gjere? Når eg skulle på ”kick-skift” (overtid) vart eg ståande å blogge. KS hadde sagt at fisken skulle produserast. Men no vart eg ståande å vurdere den og køyrde transportbandet og etter kvart gjekk det jamnare og jamnare, med mindre og mindre opphold. KS høyrde det nok og kika ut ventilen frå byssa, men han sa ikkje noko.

Når eg var på ”nye-Granitt” (første fabrikktrålaren deira ”Granitt2”)  på slutten av 1980-talet, var ikkje KS der, i byrjinga var eg neste ikkje bak i kappinga, eg jobba med å reinskjere filet og så hjelpte eg til på dekk som combi. Men eg høyrde ein gong fabrikksjefen sa dei skulle bak og gjere reint, for han skulle snart hive. Så det høyrdest nok ut til at dei skulle bak og køyre ut resten av gamle-fisken. Men eg høyrde ikkje snakk om å hive bruket opp i sjøen og vente til dess mottaket var tomt.

Seinare var eg og med bak i kappinga, eg hugsa spesielt at eg køyrde ei karusell-kappemaskin for storfisk, den måtte løftast opp på klemmene og det var tungt i lengda, når det var mykje storfisk, då kunne eg vere glad for at eg var veltrena. Med desse karusell-kappemaskinene vart det nok køyrt ut ein del småfisk, for det går seint å køyre småfisk på desse maskinene. Men eg kan ikkje hugse at vi køyrde ut store mengder fisk fordi den var for gammal.

Eigarinteresser, lovverk og politikk.

Fiske og fangst har vore grunnlaget for folkesetnad langs kysten, spesielt der kysten vender ut mot det store hav i vest og i nord. Med lovverket har det frå gammalt av vorte forsøkt å sikre at slik skulle det framleis vere, slik som med Råfisklova og deltakarlova. Råfisklova seier at fisken skal selgast gjennom salslag. Så dei har felles salsorganisasjonar, som administrerer salet for dei alle. Dermed treng ikkje eit reiarlag sjølv ha så stor administrasjon. Då blir det opplagt lettare for eit lite reiarlag å drive fiske. Reiaren kan vel sjølv verte meir oppteken av drifta av båten og sjølve fisket.

Deltakarlova seier noko om at fiskarane skal sjølve eige fiskebåtane. Denne lova har det vorte gjort mykje dispensasjonar frå. Reiarar var med på nokre av båtane eg var på. På Bjørnøy var skipper og styrmann reiarar, på  Ottar Birting var ein av reiarane med som fiskar, styrmann og skipper. Han var eg mykje på sjøen med, også ein tur på Havbris, då han kom ombord som styrmann. På Granitt2 var sonen til reiaren med ei stund, men så for han over på reketrålaren deira, ”Artic”. Sonen til reiaren var med på Brattegg, som styrmann. Eg syntest det var betryggande at ein av reiarane sjølv var med. Eg meiner det er viktig at reiarane sjølve har erfaring frå det fisket båtane deira driv, så dei forstår kva problem vi slit med og kan leie drifta på ein trygg og god måte. Sjølvsagt er det verdifullt for dei sjølve. Vel kan dei høyre på andre, som dei har tillit til, men dersom dei kunn skal høyre på dei som rapporterer, så kan det fort verte skeivt.

Fiskemottaka var organisert i ”Fiskeri- og Havbruksnæringens Landsforening, FHL, som var tilslutta NHO. Dei engasjerte seg i massemedia med kritikk av korleis lovverket og økonomien verka, kritikken kom endåtil frå sjølvaste toppleiinga i NHO, ved sjølvaste Karl Glad. Det vart påstått at nokre fiskemottak vart skvisa ut og det verka urettferdig. Kritikken vart retta mot Råfisklova og Deltakarlova, dette regelverket ville dei ha bort og erstatte med noko anna. Men logikken i dette var mildt sagt uklar. At dei vart skvisa var eigentleg på grunn av at andre hadde sikra seg leveringsplikt frå visse trålarar og det kom meir som unntak frå desse lovene.

Det vart argumentert for å få stabile leveransar, men det var nettopp det som var poenget med leveringsplikta. I  praksis var ikkje dette meir stivbeint enn at vi, med Varak,  leverte andre plassar også, Vadsø, Hammerfest, Rørvik, Mørekysten og Hanstholm (Danmark). Det vart skrive at sidan fiskarane (fiskebåtreiarane) hadde lov til å investere i fiskemottak, så måtte dei som investerte i fiskemottak også få lov til å investere i fiskebåtar. Fiskemottaka måtte få økonomiske betingelsar til samanlikning med våre nære naboar. Det vart sett ned eit statleg utval som skulle undersøke korleis fiskemottaka kunne verte meir lønnsame, det vart leia av ein bankmann som heitte Leif Grønnevet, ein nær slektning (bror til?) reiaren på Granitt, så det vart kalla Grønnevet- utvalet. Men slik som det svært ofte er med slike statlege utval, så blir det i stor grad eit bestillingsverk. Dei reiste til Island for så studere korleis det verka der. Og vi veit at der er fiskebåtane for det aller meste eigde av fiskemottaka. Og dersom vi skal samanlikne oss med vår nabo i aust, Russland, så veit vi at der har mafiaen kontroll over næringslivet og fiskarane har små rettar, dei er mest som trælar. Det er ikkje noko relevant samanlikningsgrunnlag for oss. Dette skreiv eg om i Sunnmørsposten og skreiv at poenget var at dei ville eige fisken før den vart fiska. Sitat som vart brukt som utheva innleiing til artikkelen: ” Hovudsaka med konklusjonane frå Grønnevet-utvalet er at foredlingsindustrien i land vil ha tak i kvotene, dei vil eige fisken før dei kjøper den, det er den interessa bukken har for å passe havresekken. Men det var då ikkje slik marknadsøkonomien skulle fungere». Nei, det var då ikkje dette som var poenget med kvotetildelinga heller. Når dei så sterkt argumenterer for marknadsøkonomi, så må dei vel la den fungere for små aktørar også og det et det dette regelverket skal sikre. Om det ikkje fungerer bra nok, så må vi i alle fall ha det som målsetjing, om vi vil prøve å forbetre det.

På 1970-talet brukte fabrikktrålarane å levere i England eller kanskje også i Tyskland, men når eg var med slike båtar, i norsk område eller ved Island, leverte vi i Norge. Det hende ferskfisktrålaren Varak leverte i Danmark, elles vart del levert i Norge. Fiske vert seld gjennom fiskesalslag. Men i det siste har vi sett i massemedia at fiske vert send vidare til Kina for å verte produsert og så send ut på verds-marknaden, endåtil tilbake til Norge. For i Kina er lønningane lavare. Men dette bryt då med intensjonen i lovverket og politikken om at fisket skulle skape arbeidsplassar langs kysten.

Problemet er nok at olje-industrien har gjort Norge til eit høgkostland, det skaper problem for eksport-næringa. Fiskeindustri er arbeidskrevjande og det som gjer skilnaden her er dei høge lønningane, men det kunne vel la seg gjere å forhandle med arbeidarane for å få ned lønningane. Eit anna problem er at slikt kroppsleg arbeid, der det ikkje trengs særleg utdanning, vert rekna for å vere simpelt, det heng saman med at den moralfilosfiske tradisjonen med sitt kunnskapssyn og menneksesyn forsterkar inntrykket av at slikt kroppsleg arbeid er simpelt og ser ned på menneske som driv med slikt arbeid.

Når ein fabrikk-trålar leverte ei fiskelast, der mesteparte av fiske er filitert (ikkje storfisken), så kan den ha brukt like mykje olje som den fiskelasta den leverer. Skal den så i staden verte send til Kina for å verte produserte og så tilbake til Norge, så er det klart at det vert brukt mykje meir olje, før fisken kjem i butikkane i Norge. Naturvernforbundet har reagert på det med tanke på det ekstra CO2-utsleppet. Men kva med ressursforvaltinga, bruken av fossilt brennstoff?

Omsettelege kvoter i fiske og konsesjonar i fiskeoppdrett. Men kvar vart det av staten som forvaltar?

Omstrukturering i havfiskeflåten og strid i fiskarlaget.

Litt etter at vi hadde byrja å få marknadspris på Varak og på andre ferskfisktrålarar med leveringsplikt, vart der ei oppheita konflikt mellom kystfiskarane (sjark-fiskarane) og Fiskebåtredernes Forbund (Fiskebåt) i Norges Fiskarlag. I 1994 hadde dei vorte samde om ein fordelingsnøkkel mellom kyst- og havflåte for 7 år. Fiskebåt prøvde å få bort ulønnsam overkapasitet med omstrukturering, redusere flåten med å slå saman kvoter, dersom dei til dømes kunne fiske tre kvoter med to båtar i staden for tre, så vart driftskostnadane mindre og lønnsemda større. Men kystflåten kom seg ikkje i gang med slik omstrukturering og no ville dei i staden reforhandle avtala og få ein større del av kvotene. Eg synest ærleg tala det var utruleg at det gjekk an å forholde seg slik til det som var avtala, det var rett og slett frekt. Avtala skulle då sikre stabile rammebetingelsar, så dei kunne planlegge drifta utifrå det og då måtte den vere påliteleg. Eg skreiv ein kronikk om dette og kvotetildelinga, den fekk tittelen ”Kven skal tildele kvotene”, https://tsivert.com/2017/03/26/kven-skal-tildele-kvotene/, og utklippet som vart brukt som innleiing var:” Tendensen har vore klar; sidan kystfiskarane ikkje vil vere med på den nødvendige struktureringa i kystflåten, tek fiskeindustrien over og gjennomfører den”.  Slik argumenterte eg for omstruktureringa. Men eg skreiv også:” Når eit reiarlag har fått tildelt kvote gratis av Staten, så er det litt merkeleg at det skal kunne selje den vidare til dyre dommar”. Så eg argumenterte imot det også. I kronikken ”Konkurranse og Samarbeid”,  https://tsivert.com/2017/03/26/konkurranse-og-samarbeid/, skreiv eg:

” I det siste har det vorte meir og meir vanleg med kjøp og sal av kvotar og konsesjonar både innan fiske og oppdrett. Når nokon har fått tildelt konsesjon og kvote gratis frå staten, og så sel den til dyre domar, då er det noko som ikkje rimar, det er noko som ikkje er rett. Det er som eit generasjonsskifte der det vert dyrare og vanskelegare for neste generasjon fiskarar å få seg fiskebåt med kvote og dette private initiativet vert meir og meir spelt over til storkapitalen. Denne politikken passar dårleg med formålet til deltakarlova, å sikre at haustinga av dei maritime ressursane framleis skal komme kystbefolkninga til gode.”

Setninga:” Når nokon har fått tildelt konsesjon og kvote gratis frå staten, og så sel den til dyre domar, då er det noko som ikkje rimar, det er noko som ikkje er rett”, vart brukt som innleiing. Der kom ut eit to binds bokverk om havfiskeflåten, som vi fekk av ”Strand Sea-service” til jul. Nokre av mannskapet gjorde meg merksam på at der var ein halvsides notis om avisskrivinga mi, der denne setninga vart sitert. Det vart også sagt at det eg skreiv ikkje alltid var i tråd med Sunnmørspostens eigen politikk. Men eg følgde ikkje godt nok med på kva som vart skrive på leiarplass til at eg oppfatta det. Eller kanskje eg berre oversåg det.

Peter Angelsen, frå Senterpartiet, var fiskeriminister i Bondeviks regjering og tok klart parti med kystfiskarane i denne saka. Han talte på eit møte der partane var til stades, kanskje det var i Fiskarlaget. Ein frå Fiskebåt kommenterte det i ei avis og sa at når han byrja å snakke om korleis ein tillitsmann skal oppføre seg, då byrja han å svette. Kva han hadde sagt, vart ikkje gjengitt, men han frå Fiskebåt gav uttrykk for at han var heilt forferda over det som han kom med, det var heilt bort i natta. Og han uttalte seg heilt sikkert på vegne av dei andre i Fiskebåt også.

Han byrja altså å tale om korleis ein tillitsmann skal oppføre seg, men kva hadde dette med denne saka å gjere? Dette skal vi merke oss, for det avslører korleis moralfilosofien med klagemålet mot det einskilde mennesket vert brukt for å få politisk makt og økonomisk vinning.

Omstruktureringa i havfiskeflåten fortsette og  kunne gå så langt at det vart tre kvoter på ein båt, det vart færre båtar og mindre mannskap, mindre driftsutgifter og det vart meir lønnsomt for dei som var att. Tendensen var at på dei nye båtane var det ikkje ombord-produksjon, det var ikkje fabrikk-trålarar, men fryse-trålarr. Dermed vart det endå mindre mannskap og endå meir lønnsomt for dei som var att. Dei nye båtane til Strand Sea-Service vart bygde slik at dei skulle ikkje dumpe ein einaste fisk, 100% bifangst går til produksjon av mjøl og olje ( strand-rederi.no). Får håpe det framleis blir litt slog til måsen.

Store og små aktørar i fiskerinæringa.

Store aktørar som gjer det godt, men korleis går det med dei små?

Jon Fredriksen og Kjell Inge Røkke kjem ikkje frå rike familiar frå barndomen av, men dei har likevel klart å tene seg rike. Det ligg heilt sikkert mykje arbeid bak og dei har vore dyktige. Røkke har kjøpt trålarar og filetfabrikkar i Norge, Fredriksen har kjøpt ein stor del av oppdrettsnæringa. Og dei arbeidar framleis godt og dyktig og det gjev gode resultat. Det kan eg ikkje akkurat kritisere. Men kvifor klarer ikkje små og mellomstore bedrifter seg betre? Eg berre spør. Dei klarde seg dårleg og vart selde rimeleg til ein stor aktør, som fekk drifta til å lønne seg. Er det ikkje typisk? Men får vi gode svar på kvifor dei små og mellomstore bedriftene klarde seg så dårleg, så får vi kanskje ein konstruktiv kritikk som kan få dei til å gå betre. Eller kanskje vi først og fremst skal sjå på dei små og mellomstore bedriftene som går godt og ta dei til eksempel?

Aker RGI og Melbu Fiskeindustri.

Når Røkke var i ferd med å ta over Aker, vart det mykje aviskriving om det, det vart stilt spørsmål om han hadde vorte stove-rein eller noko i den retning, eg forstod det slik at det spørsmål om moral og om å tilpasse seg tradisjonen. Eg syntest det var utruleg at nokon kunne komme med slike ytringar, temmeleg heimale, rett og slett frekkt. Eg har ikkje sett at det har vorte stilt slike spørsmål til andre aktørar sin integritet i det økonomiske livet. Men så var hn no frå norvestlandet og opphavleg berre ein fiskar, så det var no litt spesielt.

Så gjorde han eit stor-varp, når han med Aker RGI kjøpte Melbu fiskeindustri i 1996, med heile fem trålarar med leveringsplikt, slik var det allereie og det vart det ikkje gjort noko endring på. Der var nok dei som var kritiske til at Røkke fekk kjøpe det, der var då andre som også hadde vore interessert, mellom anna eit svensk selskap. Men Røkke hadde vore fiskar og kunne kanskje seie han framleis var det, så då skulle han vel stille sterkt på grunnlag av deltakarlov, der var då heile fem trålarar med i kjøpet (Appendiks s. 16). Så hans erfaring frå tråling kom vel med, hans erfaring frå filet-produksjon kom også vel med, men no på landsida. Filet-produksjonen på desse båtane er effektiv og det ville ikkje vere så rart om han klarde å effektivisere slike fabrikkar på land også og gjere dei lønsame. Slik gjekk det også (Appendiks s. 19).

Aker RGI var børsnotert, mykje kapital var tilgjengeleg og med god forvalting kunne mykje verte gjort for å betre lønnsemda. Men det betyr også at kven som helst kunne kjøpe seg inn og korleis vert det i forhold til at norske menn og kvinner langs kysten har livnært seg av fiskeressursane. Og korleis fungerer lovverket som skulle sikre dette?

Statleg forvaltning ved konsesjonar til fiskeoppdrett. Oppkjøp, Panfish og Fredriksen.

Konsesjonsgjeving til fiskeoppdrett har mykje til felles med kvote-tildeling, den viktigaste skilnaden er at kvotetildeleinga fyrst og fremst skulle verne fiskebestanden mot overfiske. Elles er det staten som forvaltar som tildeler både kvote og konsesjon og strategien var å starte og vidareutvikle forholdsvis små foretak langs kysten, så folket der kunne leve av fisken, slik som tidlegare, men med betre produksjonsmiddel.

På slike små foretak vart det også forska på oppdrett av kveite, men det vart slik at dei sat på kvar sine nes og gjorde det same og ingen fann ut korleis dei skulle gjere det. På Island hadde dei ein heilt annan strategi, og der fann dei det ut. Strategien i Noreg var misslukka, dei burde heller samarbeidt om dette i ein paraply-organisasjon, det kunne vere å gje oppdraget til statlege forsknings-institusjonar. Der er eit liknande problem med marknadsføring og sal av fisk, der trengst ein stor administrasjon. Kunne dei samarbeide om det i ein parply-organisasjon, eit salslag og/eller eit rekneskapskontor, så kunne dei framleis drive effektivt som forholdsvis små føretak.

Så vart det samanslåing, kjøp og sal av konsesjonar, Panfish var til dømes eit selskap som vart oppbygt slik, det gjekk på børs, aksjekursen steig, det utvida med nytegning av aksjar, slik henta det inn ny kapital og forsette å kjøpe opp oppdrettsanlegg. Det hadde kontor i Ålesund og mange på Sunnmøre satsa på det. Men i 2001 var lakseprisen så lav at selskapet ikkje tente pengar og eit selskap må tross alt tene pengar for at det skal vere noko verdt. Så aksjekursen sank og det vart sagt i massemedia at Panfish vart dei større katastrofe for Ålesund og Sunnmøre enn konkursen av Sunnmørsbanken. Mange familiar hadde satsa pengar på det og tapt det.Grunnen til at det ikkje vart slått konkurs var at kreditorane ikkje ville finne særleg reelle verdiar i konkursboet, for det var konsesjonane som var så verdifulle og med ein konkurs ville vel dei gå tilbake til staten eller dei vills kanskje ta slutt og det ville berre vere for staten å gje nye konsesjonar. Men i staden vart det omstrukturering og refinansiering Aksjane vart kjøpte til ein brøkdel av den prisen dei hadde vore opp i. Då kjøpte Fredriksen seg inn og vart dominerande aksjonær (Appendiks s. 23).

Dette er ei grunnen ein liknande trend som det vi har sett i handelsnæringa elles, med samanslåing i store butikk-kjeder. Men kjøp og sal av fiskeoppdrett med konsesjon er nesten like merkeleg som kjøp og sal av fiskebåtar med kvoter, dei fekk konsesjonane gratis av staten og så sel dei den til dyre domar. Poenget med konsesjonane var statleg forvaltning og fordeling og politikken var å starte og utvikle næringsveksemd frå grunnen av, langs kysten i tråd med at der har folk levt av fisk i uminnelege tider, også laks og ørret.

Konklusjon.

Heilt sidan eg var ung, har eg bedt Gud frelse menneska og gje meg ei frelst kvinne til kone og han har svart meg positivt på det heile tida, ho er inkludert i det fullførde frelsesverket. Ved Guds nåde får eg ha den røyndomsoppfatninga og det livssynet at eg lever for Jesus og det gjer eg ved å dyrke og verne Guds hage. Og han gjev meg hjelp i form av ei kone, så ho skal hjelpe meg med det.

Men det viser seg at der er sterke moralfilosofiske, religiøse, politiske og økonomiske interesser som strir imot dette. Eg forstår det slik at det er det platonske klagemålet mot mannen om at hans fysiske kropp er einstydande med den vonde naturen, som vert brukt som innvending mot at eg skulle få meg ei kone og som vert brukt som innvending mot at eg skulle bruke kroppen til å gjere fysisk jobb som eg har økonomisk nytte av. Var det så at Gud i sin nåde ville gje meg hjelp i form av ei kone, så ville dei ta henne frå meg, var det så at eg ved Guds nåde ville tene Gud med livet mitt, også med den praktiske jobben eg gjorde, så ville dei forfølgje meg for å få meg ut av jobben. Det ser ut som dei har ei religiøs tru på at et er eg som er den vonde naturen som er årsaka til det vonde, så det er meg dei vil ha bort og få fjerna. Som om eg er Beelsebul. For ingen er større enn sin Herre og Meister, har dei kalla Jesus Beelsebul, vil dei kalle læresveinane hans det også.

Men då er ”kristendomen” deira lureri. Dei brukar evangeliet til å lokke menneska med, for så å lure og svike dei. Var det så at eg bad Gud gje meg ei kone og han ville gje meg henne, så ville dei ta henne frå meg, var det så at eg var i ein jobb og innstillte meg på å tene Gud i den jobben, samtidig som eg tente pengar i den, så ville dei få meg ut av den, så andre kunne få den i staden. Var det så at eg søkte fyrst Guds rike og hans rettferd og venta meg å få alt det andre i tilleg til det, så ville dei ta det frå meg. Slik vil dei med lygn og svik prøve å utrydde slekt og folk og ta over næringa og landet etter dei. Stikk i strid med den evangeliske forkynninga. Det er fordi det er Zevs som er guden deira.

Skulle dei bruke denne moralfilosofien og religionen på Grønland, så ville dei konkludere med at kvinnene på Grønland gjorde heilt rett når dei strøymde frå husa ned på dei norske trålarane som låg til kai, for å få seg mannfolk, spesielt dersom grønlandske menn kom inn i kristne kyrkjelydar og vart frelst. Så vi må vere førebudde på at når de driv misjon i andre land, så vil de komme til å spore av på denne måten der også. Jesus sa vi skulle søke fyrst Guds rike og hans rettferd, så skulle vi få alt det andre i tillegg til det. Men då prøver de å lure det frå dei. Mannen skal vite å vinne seg si eiga kone i helging, men då prøver de å lure henen frå han og slik prøver de å lure frå han alt det andre også.

1TE 4,1 – 1TE 4,12 {FRAMGANG I HEILAGT LIV OG KJÆRLEIK}  Elles, brør, bed og påminner vi dykk i Herren Jesus: De har teke imot og lært av oss korleis de skal leva og vera til hugnad for Gud, og såleis lever de alt. Men de må gjera endå større framsteg i dette! 2 De veit då kva bod vi gav dykk frå Herren Jesus. 3 For dette er Guds vilje – dykkar helging: De skal halda dykk frå hor; 4 kvar og ein skal vita å vinna seg si eiga kone i heilagdom og ære, 5 ikkje i sanseleg lyst som heidningane, som ikkje kjenner Gud. 6 Og ingen må gjera bror sin urett eller lura han på nokon måte. Herren straffar alt slikt, som vi før har sagt og lagt dykk på hjarta. 7 For Gud kalla oss ikkje til ureinskap, men til eit heilagt liv. 8 Den som då avviser dette, han avviser ikkje eit menneske, men Gud, som gjev dykk sin Heilage Ande. 9   Om kjærleiken til brørne treng vi ikkje skriva til dykk, for de har sjølve lært av Gud å elska kvarandre. 10 Og de syner denne kjærleiken mot alle brørne i heile Makedonia. Men vi legg dykk på hjarta, brør, at de må gjera endå større framsteg i det. 11 De skal setja dykkar ære i å leva eit roleg liv, passa pliktene dykkar og arbeida med hendene, som vi har sagt dykk. 12 Då kan de ferdast sømeleg mellom dei som er utanfor, og de treng ikkje hjelp av nokon.

HEB 12,12 – HEB 12,17   Difor, rett dei hangande hender  og styrk dei skjelvande kne! 13 Lat føtene gå rett fram på vegen, så det halte ikkje går or led, men heller vert lækt. 14   Legg vinn på å leva i fred med alle, og streva etter helging; for utan helging skal ingen sjå Herren. 15 Sjå til at ikkje nokon lèt Guds nåde gå frå seg! Lat inga beisk rot få renna opp og gjera skade, så mange vert smitta. 16 Sjå til at ingen driv hor og lever gudlaust som Esau, han som selde fyrstefødselsretten sin for eit måltid mat. 17 De veit at då han sidan ville få velsigninga frå far sin, vart han bortvist, endå han gråtande bad om henne. Han fann ikkje høve til omvending.

Vi ser at der er sterke moralfilosofiske, religiøse, politiske og økonomiske interesser som strir imot interessene til den einskilde fiskaren og det er tydeleg at Krf og mange med dei har erstatta apostelen Paulus med svikaren Judas Iskariot.

Eg forstår det slik at med sin platonisme fører dei klagmål mot meg og påstår at eg med min fysiske kropp har ein vond natur, fordi eg vart forelska i ei jente og ville ha meg ei kone og det har med kroppen å gjere og fordi eg er fiskar og dermed gjer kroppsarbeid. Så dei med sin platonisme held meg for å vere for vond og for dum til å få meg ei kone, til å verte verande i jobben som fiskar, til å lære og forstå meg på kva som står skrive i Bibelen, til å studere realfag og få meg lærarjobb, til å tenke og tale sjølv, så derfor må presten og politikaren tenke og tale for meg. Poenget med det er kravet om å hylle presten og politikaren, statsministeren og kongen, som det platonske overmennesket, som gud, i staden for å lovprise Gud og Lammet.

Men no har Jesus kalla meg tilbake til Oslo med ein frigjerande bodskap og ein bodskap om gjenoppretting og han er med meg og styrker meg og hjelper meg med sin Ande og si kraft, det er til hjelp for meg når eg studerer realfag også. Eg er ingen ”super-student”, men det viser seg at eg klarer å lære og forstå noko i alle fall. Det har vore viktig for meg å vere oppteken av Jesus, så opp til han i staden for å verte oppteken av verda, for å konsentrere meg om studiane i staden og slik er det framleis. Vi veit at der er ein motsetnad mellom Guds rike og verda og vi ser då så tydeleg at der er ein slik motsetnad når eg skal studere realfag også. Realfag er ikkje alltid så lett å lære og forstå, om noko ikkje forstår det, så vil ikkje eg utan vidare påstå det er fordi dei frå den naturlege fødselen er for vonde til det, men avgudsdyrking kan gjere dei dummare og vondare, så det vert vanskelegare for dei å lære og forstå.

Men eg får gå i Jesu kyrkjelyd og lytte til forkynning frå dei som han har salva til å forkynne og får oppleve at han talar til oss frå himmelen gjennom dei han har salva til det. Då veit vi det er om å gjere å granske det i dei heilage skriftene og be den Heilage Ande openberre det for oss. Vi som er Guds born, fødde av hans Ande, vi har den innstillinga at vi soleis vil prøve å lære og forstå det han seier til oss, så vi vert oppfostra og oppseda ved hans Ord og hans Ande. Og han vil samle oss med denne lyden frå himmelen. Soleis vil det komme til å vise seg kven som er hans born, kven som høyrer, lærer og forstår og som er og blir vituge. Og kven som ikkje er det, som er av den gamle vonde naturen, så dei er for dumme og for vonde til å høyre, lære og forstå.

Med dykkar platonisme har de hevda at eg, slekta og folket er for dumme og for vonde til å høyre, lære og forstå, slik har de argumentert for at slekta og folket skl utraderast og få til grunne, døy ut, så andre kan få ta over næringa og landet etter oss. Men problemet er fyrst og fremst at de ikkje trur på Kristus, men er korrupte liksom Judas, de er framleis av den gamle, vonde naturen, så de ikkje høyrer forkynninga av Guds Ord og ikkje lærer og forstår.

I 2004-2008 kreiv eg artiklar i Sunnmørsposten om fiskeripolitikk.  No har eg lagt dei ut på https://tsivert.com/category/politikk/fiskeripolitikk/ .

APPENDIKS.

Aker RGI og Melbu Fiskeindustri.

Norway Seafoods får overta aksjer i Melbu Fiskeindustri, men må akseptere strenge vilkår

Pressemelding | Dato: 14.10.1996

Pressemelding

Nr. 47/96

14. oktober 1996

Fiskeridepartementet har gitt Norway Seafoods tillatelse til å overta 70 prosent av aksjene i Melbu Fiskeindustri, noe som også vil innebære eierskap i fem trålere. Det er en forutsetning for tillatelsen at fusjonen mellom selskapene Aker og RGI gjennomføres, slik at kravene om norsk eierskap tilfredsstilles.

Myndighetene stiller strenge vilkår for aksjeovertakelsen. De fem trålerne kan ikke omgjøres til fabrikkskip, og det kan ikke installeres utstyr for ombordproduksjon. Videre er de fem fartøyene forpliktet til å levere råstoffet til den fiskeindustrien de i dag forsyner. Ved brudd på disse vilkårene vil tillatelsen bli trukket tilbake.

•Denne saken har ikke bare medført en videreføring av myndighetenes strenge praksis, den har ogsåført til en forsterking av kravene til hvordan en kan oppføre seg som eier av norske fiskefartøy, sier fiskeriminister Jan Henry T. Olsen.

•Det er klart at både de ansatte og de lokale myndigheter og partier ønsker at Norway Seafoods skal komme inn som eier i Melbu. Bedriften og fartøyene betyr mye for hele regionen, og det blir sett påsom en fordel åfåinn nye eiere med kapital og kompetanse. Jeg er enig i dette. Det er positivt for norsk fiskeindustri åfåinn et sterkt selskap som kan bli en drivkraft i Melbu og en styrke for norsk fiskeindustri forøvrig, innenfor rammene av de strenge vilkårene myndighetene stiller.

•Samtidig er det nødvendig åsikre en fornuftig og balansert fordeling av eierinteressene i den norske trålerflåten. Myndighetene er opptatt av åforhindre for store eierkonsentrasjoner. Fiskeridepartementet arbeider derfor ogsåmed konkrete regelendringer som vil begrense mulighetene til åkontrollere et større antall torsketrålere, sier fiskeriministeren.

Fiskeridepartementet slår i tillatelsen fast at ved en eventuell nedbygging av industrivirksomheten ved Melbu Fiskeindustri vil ervervstillatelsen og trålkonsesjonene for de fem trålerne kunne bli trukket tilbake. Konsesjonene for å drive de fem trålerne er knyttet til industrivirksomheten i Melbu/Vesterålen og vil ikke bli tillatt skilt fra denne virksomheten. Det vil heller ikke bli gitt tillatelse til at fartøyene kan overføres til søsterselskap.

Det presiseres at deltakerloven er slik å forstå at enhver endring i eiersammensetningen i Norway Seafoods og selskaper med eierinteresser i Norway Seafoods må godkjennes av Fiskeridepartementet.

Lagt inn 15 oktober 1996 av Statens forvaltningstjeneste, ODIN-redaksjonen

https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/norway_seafoods_far_overta_aksjer/id236498/  2.11.2015.

Aker Seafoods

Posted on 21/01/2014 by Thor-Ivar Guldberg in Nyheter, generelt, Om Melbu

Aker Seafoods Melbu AS har all sin virksomhet på Melbu i Vesterålen, men alle tidligere lokale eiere solgte seg tidligere ut til Inge Røkke.

Det ryktes at ansatte i fiskeindustrien kjøpte sine aksjer for 500 per stykk og solgte til om lag 25.000 per stykk til Inge Røkke & Co. Det var klondyke på Melbu og flere tidligere eiere av fiskeindustrien ble med ett millionærer.

Selskapet, som tidligere het Melbu Fiskeindustri AS, ble stiftet 1963 av private investorer etter at det ble overtatt fra staten. Anlegget ble tatt i bruk under andre verdenskrig, og framstod da som et av Norges mest moderne anlegg.

Havnen på Melbu ble ferdig utbygget med nytt seilingsløp i 2008. Havfisk (tidligere Aker Seafoods) har sammen med andre lokale bedrifter i Melbu, kommunen, havnevesen og statlige myndigheter bidratt til å realisere prosjektet.

Havna legger til rette for en roligere og tryggere innseiling og er en stabil havn selv i vanskelige værforhold. I tillegg er havna tilpasset større fartøy. I dag eies selskapet 100 prosent av Havfisk (tidligere Aker Seafoods ASA), og etter store investeringer både i bygningsmasse og produksjonsutstyr i 2002 fremstår anlegget som moderne og effektivt.

Anlegget leies ut til Norway Seafoods som står for driften.

http://www.8445melbu.no/aker-seafoods/ 2.11.2015.

Millionoverskudd for Melbu Fiskeind

Mens store deler av fiskeindustrien i Nord-Norge har slitt, har Røkke-bedriften Melbu Fiskeindustri gjort det bra. Millionoverskudd i fjor gjør at arbeidsstokken nå økes med 20 mann.

Oppdatert 14.01.2004, kl. 15:02

Av:

Leif Inge Larssen

Administrerende direktør Trond Hansen sier at med de nyansatte skal inn i arbeid i løpet av januar, teller Melbu Fiskeindustri rundt 200 ansatte.

– Vi har hatt en periode med god råstofftilgang og økt etterspørsel etter våre produkter, sier Hansen.

Melbu Fiskeindustri er en del av selskapet Norway Seafoods, og etter å ha hatt et underskudd på 9 millioner kroner i 2002, kan de nå vise til et million-overskudd i fjor.

Økt bemanning

Regnskapstallene er ikke klare ennå, så nøyaktige beløp vites ikke. Når bedriften nå skal øke bemanningen, leter de både i Norge og i nabolandene for å finne erfarne fiskeindustri-arbeidere. Administrerende direktør Trond Hansen sier at dette godt kan bli jobber for innvandrere.

– Vi har en god del innvandrere i bedriften i dag, og det har vi gode erfaringer med, sier han.

Filetering av torsk ved Melbu Fiskeindustri.

Om årsaken til fjorårets gode resultat, sier Hansen at det har vært en endring i næringen. – Fjoråret var mer positivt. Og vi har kommet inn på nye og mer lønnsomme markeder. Dessuten har vi bygd ut en ny fabrikkhall i 2002, noe som har gitt en mer rasjonell drift, sier direktøren som også er optimistisk for 2004.

Nye produkter

Han sier de merker konkurranse fra Kina på noen av produktene, og at de skal prøve seg på noen nye produkter i løpet av året. Han tror også det er en fordel å være en bedrift som har klart å snu fra et negativt resultat til et positivt.

Pan Fish ASA

Store norske leksikon Teknologi og industri Industri Næringsmiddelindustri – bedrifter

 

Stavanger, norsk fiskeoppdretts- og sjømatkonsern dannet i 1992 som en fortsettelse av Christiania Bank og Kreditkasses engasjement innen havbruksnæringen. Pan Fish ble i 2006, etter oppkjøpet av Marine Harvest, verdens ledende oppdrettsselskap med rundt 20 % av verdensproduksjonen.

Pan Fish ble børsnotert i 1997 og gjorde på slutten av 1990-årene mange og store oppkjøp. Fra 2001 skapte imidlertid lave laksepriser store problemer for selskapet, som fikk synkende omsetning og og gjennomgikk flere omstruktureringer og refinansieringer frem til 2005. Bankene Nordea og DnB NOR ble da de største eierne, men i 2005 overtok skipsreder John Fredriksen (gjennom selskapet Geveran Trading) som majoritetseier ved å kjøpe aksjeposten til Nordea. Fredriksen kjøpte i 2006 også oppdrettsselskapet Marine Harvest fra nederlandske Nutreco og norske Stolt-Nielsen og la det inn under Pan Fish. Marine Harvest var året før sammenslått med Stolt-Nielsens oppdrettsvirksomhet (Stolt Sea Farm) til verdens største fiskeoppdrettsselskap, og etter sammenslutningen med Pan Fish ble dette verdens største. Pan Fish eier fra 2006, gjennom Fredriksens investeringer, også ca. 25 % av sjømatprodusenten Fjord Seafood.

Marine Harvest har anlegg i åtte land (Irland, Skottland, Norge, Canada, USA, Australia, Japan, Chile), og selskapet driver foruten lakseoppdrett også oppdrett av bl.a. ørret, torsk, kveite og stør, det siste i California for bl.a. kaviarproduksjon. Den norske virksomheten stammer fra kjøpet av Hydro Seafood i 2000 og omfatter lakseanlegg langs hele kysten, samt oppdrett av kveite, torsk og sjøørret.

Pan Fish driver lakseoppdrett i Norge, Canada, Skottland og på Færøyene. Den norske virksomheten omfatter flere anlegg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal med hovedkontor i Ålesund (Pan Fish Norway). I Canada ligger anleggene på vestkysten nær Vancouver, i Skottland også på vestkysten. Videreforedling, først og fremst til røkelaks, skjer ved to bedrifter i Frankrike (Bretagne); videreforedlingen i Danmark (Hirtshals) ble nedlagt i 2005. Også salgsselskap i Japan. Gjennom oppkjøpet av norske Aqua Farms i 2005 fikk Pan Fish oppdrettskonsesjoner, en sjømatbedrift i Frankrike (Kritsen) og en stor eierandel i den norske sjømateksportøren Aalesundfisk.

(snl.no/Pan_Fish_ASA 4.11.2015).

Posted in Fiskeripolitikk | 1 Comment

Jordbruk, u-hjelp og energi-politikk.

4 lesarinnlegg i Sunnmørsposten, 2005-2006.

Regionalisering av energipolitikken (Sunnmørsposten 13.9.2005).

Sunnmørsposten skreiv på leiarplass 14.5.05 at Møre og Romsdal kjem til å få eit energiforbruk som er 2,5 ganger så stort som produksjonen. Derfor burde bygging av gasskraftverk verte eit sentralt valkamp-tema og det burde byggast gasskraftverk både på Tjeldbergodden og på Aukra. Spillvarmen bør kunne nyttast til oppdrett og/eller fjernvarme. Når det vert påstått at energiforbruket kjem til å uke så mykje, så må vi ikkje berre stilleteiande godta at slik skal det verte, men vi må få lov til å spørje korleis det kan ha seg at vi treng meir og meir energi, kva skal all denne energien gå til? Og så må vi framleis gjere energiøkonomisering til ein del av den politiske diskusjonen, kva kan vi gjere for å holde energiforbruket nede. Ressursforvaltning skulle eigentleg gå hand i hand med resten av miljøvernarbeidet. Økonomisk sparing og fornuftig ressursforvalting er to sider av same sak, dette vert spesielt tydeleg for energiøkonomisering, sidan energien er så grunnleggande for vårt samfunnsmaskineriet, så når vi tenker økonomi, må vi også tenke energiøkonomisering. Dette vert meir og meir tydeleg når vi ser at oljeprisen stig.

Turbinane i vasskraftverk og vindkraftverk har nok langt høgare verknadsgrad enn gassturbinane som på linje med forbrenningsmotorane har ein verknadsgrad på knapt 0,5. Det vil seie at vel halvparten av energien går til varme. Derfor bør gasskraftverk plasserast nær byane, så spillvarmen kan nyttast til fjernvarme. Dersom fiskeoppdrett treng varmare vatn, så er det berre å flytte dei til varmare strøk der det naturleg er varmare vatn og der dei enkelt kan bruke solenergien til å varme opp reservoar av vatn, det er berre å tilføre vatnet gjennom svarte plastleidningar som ligg opp i dagen, så dei vert oppvarma av sola. Å bruke spillvarme til fiskeoppdrett verkar mest som ei unnskyldning for at dei ikkje har gidda å bruke den til fjernvarme, det er som og blir som å fyre for kråka. Skal vi verkeleg ikkje kunne stille så pass krav til politikarane og dei andre som forvaltar olje og gassressursane, at vi kan krevje at dei utnyttar denne ufornybare ressursen betre enn dette?

Nordland har overproduksjon av straum og vi kan importere derifrå. Leidningsnettet må utbetrast for å redusere effekttap i leidningane, men noko effekttap vil der likevel vere, så det vil likevel vere betre at Nordland eksporterer kraft til Sverige, sidan det er kortare, så kan vi heller bygge gasskraftverk på Mørekysten og kanskje endå til eksportere kraft til Sverige herifrå også. Om ikkje det er så at vi må eksportere gass til gasskraftverk i Sverige for å få nytta spillvarmen til noko fornuftig og så importere krafta igjen.

Nettopp med tanke på kor viktig energiforsyninga er, og kor viktig den vert i framtida, er det fornuftig å prøve å gjere fylket mest mogleg sjølvforsynt med energi, både av økonomiske og av politiske grunnar. Men vi kan godt dele det inn i mindre regionar også, og seie som so at dersom regionen vil ha meir kraft, så får den også finne seg i å bygge kraftverk, ein by får finne seg i å ha eit gasskraftverk så pass nær at den kan nytte fjernvarmen, andre kommuner får finne seg i å gje plass til vindkraftverk om ikkje dei vil bygge ut meir vasskraft. Ei slik regionalisering vil tene til at vi vert nøydde til å sjå politikken i samanheng, dersom vi vil krevje meir så må vi også vere med på å yte eller ofre noko for det, og resultatet bør verte betre energiøkonomisering.

Både vindkraftverk og vasskraftverk verkar skjemmande ut i naturen, det er ikkje til å komme forbi. Eg meiner vi bør velje vindkraft framfor vasskraft, for vasskrafta er meir øydeleggande for det økologiske systemet, det øydelegg for laks og anna fisk, for fossekallen og anna fugl. Elles synest eg at alle desse gatelysa som vert sette opp langt frå tettbygde strøk er meir skjemmande enn vindmøller og andre antenner som vert sette opp. Det er ikkje berre stolperekka som skjemmer, men først og fremst lysa, særleg når dei lyser opp mot den vakre solnedgangen og uvilkårleg fangar merksemda, og elles i skumringa, når det øydelegg nattsynet.

 

Jordbruk, uhjelp og kostnadsnivå (Sunnmørsposten 15.9.2005)

Landbruk

Det er viktigare for u-landa å få tilgang på marknader enn å få pengegåver, og det dei har å selje er fyrst og fremst landbruksprodukt. For å verne norsk landbruk frå slik konkurranse har vi høge tollsatsar på import av landbruksprodukt, det hindrar deira tilgang til den norske marknaden og gjer at det vert høge matvareprisar i Noreg, er med på å gjere Noreg til høgkostland. Det verkar som indirekte subsidiering av jordbruket, ei innvending mot å ta den bort kan vere at handelskjedene likevel vil halde prisane høge og reise med profitten. Men kva så med den direkte subsidieringa av jordbruket, det vert gjerne påstått at den kjem forbrukarane til gode, men prisnivået tyder ikkje akkurat på det, det store spørsmålet vert korleis vi kan få konkurransen til å virke slik at den held prisnivået nede. Med den aukande oljeprisen burde dette vere eit brennaktuelt tema, noko som valkampen ikkje bar preg av.
I ei MMI-undersøking vart det spurt om kvifor vi skal ta vare på landbruket. Halvparten meinte det var viktig for kulturlandskapet, 40 prosent meinte bevaring av busetjinga i distrikta, 34 prosent svarte sysselsetjing i distrikta, 28 prosent svarte total matforsyning, 19 prosent svarte turisme og reiseliv. (Leiar i Sunnmørsposten 16.6: HØG OLJEPRIS). Målinga viser at matforsyning og matvaresikring var på retur som argument for å verne jordbruket. Det vil seie at det er mindre viktig å produsere varer for kunden, dei andre argumenta vert meir som å bevare landbruket for landbruket sin eigen del.
Beredskap i tilfelle krig eller anna krise har vore eit viktig argument for å verne jordbruket og redusert fare for krig kan vere årsaka til at matvaresikring har vorte mindre viktig. Vi har lett for å planleggje berre utifrå den noverande situasjonen, men det er tydeleg at vi må planleggje utifrå ein stadig stigande oljepris og i den langsiktige planlegginga kan det vere verdt å ta utgangspunkt i den ytterleggåande situasjonen at det vert oljekrise. Kan vi la utanlandske jordbruksvarer få sleppe meir til på den norske marknaden og likevel klare å oppretthalde folkesetnaden i distrikta og ha eit jordbruk i beredskap? Då må vi føre ein landbrukspolitikk som tek sikte på at lokalmiljøet raskt skal kunne omstille seg til å verte sjølvforsynt med matvarer. Vi kan plante frukttre og bærtre som er tilpassa norske forhold i innmark og utmark, la fjellområda gro til med skog, og det vert ein ressurs som kan vere god å ha i beredskap. Dersom vi vil rydde ein gard som er tilgrodd med kratt, er det berre å skaffe seg ein flokk med villsvin og dei vil fort gjere jobben og vi kan legge om drifta til dyr som kan gå ute heile året eller mesteparten av året.
I byar og tettbygde strøk vert ei stor tomt rekna for å vere luksus, så kvifor kan vi ikkje unne oss slik luksus ved tildeling av tomter i bustadfelt ute i distrikta der det er god plass? Å bevare kulturlandskapet var då det viktigaste argumentet for å verne om jordbruket og større tomter hadde ført til at fleire vart med på å kultivere landskapet og ta vare på det, anlegge plenar og plante prydtre, positivt for turisme. Eller plante bærtre og frukttre, ha sin eigen grønnsakshage, sette opp eit lite drivhus, berre det å ha moglegheita for dette hadde betra vår beredskap med tanke på matvaresikring. Fellesareal med hagar, plenar og parkanlegg kan tilleggast bustadfeltet, både til rekreasjon og nytte. Ullevål Hageby er eit døme på koloniar av bær- og grønnsakshagar der oslofolk har sine eigne små hageflekkar med små hytter som tener som reiskapsskjul. Først og fremst hadde det vore godt for barna å få større område å leike på. Med aukande oljepris vert det dyrare og dyrare å køyre barn til barnehage eller barneparkering, idrett- og kulturtilstellingar, vi kan spare både tid og pengar på at det vert tilrettelagt for slikt i tilknyting til bustadfelta.
TORBJØRN SIVERTSTØL
Fiskåbygd

Oljepengar og u-hjelp (Sunnmørsposten 22.9.2005).

Staten får ekstra inntekter av den uventa høge oljeprisen og det er nærliggande å spørje seg om ikkje pengane kan verte forvalt slik at vi får meir glede av dei. Øydeleggingane av orkanen Katrina har gitt oljeprisen eit ekstra løft ved at det skaper behov for auka økonomisk aktivitet, men samtidig vil den auka oljeprisen verke bremsande på den økonomiske aktiviteten i dei tradisjonelle i-landa og dempe etterspurnaden. Brukar vi meir oljepengar her i landet vil det auke prisnivået ytterlegare med negative konsekvensar for eksportindustrien.

Den aukande oljeprisen gjer at dei økonomiske problema i u-landa vert endå verre og det vert meir og meir relevant å samanlikninga vår økonomiske situasjon med den USA var i etter andre verdskrig, der vi samanliknar vårt forhold til u-landa med USA sitt forhold til Europa som var rasert etter krigen. Marshallhjelpa sette i gang den økonomiske aktiviteten i Europa igjen og det skapte marknad for amerikanske varer, så det fekk fart på amerikansk økonomi også, hjelpa til Europa vart sjølvhjelp for amerikanarane. Den viktigaste skilnaden mellom u-landa og Europa etter andre verdskrig er at Europa allereie hadde vore industrialisert, slik at folket hadde den ekspertise og kunnskap som skulle til.

Dersom vi skulle hjelpe ulanda på tilsvarande måte, kunne vi ikkje vere like sikre på at det vart hjelp til sjølvhjelp utan å sikre det med handelsavtaler. Dessutan viser det seg ofte at slike uhjelpmidlar vert dårleg forvalta, det vert misslukka prosjekt eller pengane når ofte ikkje fram til dei som verkeleg treng det. Men ved å investere pengane kan vi sjølve passe på at dei vert rett forvalta og ved å investere i lavkostland får vi mykje igjen for dei. Når vi invester, så er vi sjølvsagt ute etter gevingst og då er det om å gjere å investere der vi ventar økonomisk oppgang, same enten det er i eit høgkostland eller i eit lavkostland, men med eit så stort oljefond kan vi med langsiktige investeringar skape den veksten som vi seinare kan hauste av og det er lettast å få til i eit lavkostland, ganske enkelt fordi der er det lett å sjå moglegheitene til forbetring og vekst.

Dette burde også vere avgjerande for innvandringspolitikken, vi får mest ut av pengane ved å prøve å hjelpe folk frå lavkostlanda i deira eigne heimland. Det er ikkje god u-hjelp å lære opp folk frå u-landa til å gjere ein god jobb i Noreg, nei, dei må verte opplærde til å gjere ein god jobb i sitt eige heimland, i eit utviklingsprosjekt. U-landa vert ikkje utvikla av den jobben dei gjer i Noreg, og det er ikkje vi som treng at dei skal komme og utvikle Noreg for oss. Om det er slik at vi har for mange arbeidsplassar i Noreg og treng meir arbeidskraft, så er det betre at vi importerar arbeidskraft frå våre næraste naboland, der omstillinga ikkje vert så stor og kostbar, ja, utvekslar arbeidskraft med dei, meir etter dei økonomiske svingingane.

Politikarane passar gjerne på at oljefondet ikkje vert investert i selskap med ei verksemd som passar dårleg med deira moralske verdiar, men kvifor ikkje passe på at noko av desse pengane vert investert i slike prosjekt, som til dømes å skaffe drikkevatn og bygge ut vatningsanlegg i det tørkeramma Afrika? Dette ville nok i første omgang vere eit reint tapsprosjekt, så skilnaden på dette og å gi vekk pengane er at vi sjølve passar på at dei vert rett forvalta. Men vi kan sikre oss gevingst gjennom politiske og økonomiske avtaler, som til dømes at norske selskap skal få investere i plantasjar, leite etter olje og utvinne olje, noko som ytterlegare vil sikre at pengane vert godt forvalta.

 

ENERGIBØNDER (8.9.2006).

Vindmøllene som er brukte på Smøla er av same type som er brukt i Danmark der det er ganske flatt, og dei er høge for å rekke opp til kraftigare og jamnare vind. Når det vert sett opp vindmøller på høge fjell på kysten i Noreg, der det er verhardt, så skulle ein tru det ikkje var så stort poeng i at dei skal vere så høge, sjølv om der kan vere turbulens på fjellkanten. Når vi skal sjå heilheita i politikken så må vi også kunne ta visse estetiske omsyn samtidig som vi erkjenner kor viktig energitilførsla er både for oss sjølve og dei som kjem etter oss.

Miljøvernorganisasjonar foreslår meir bruk av vedfyring, sidan det er ein fornybar ressurs, dessutan vil det skape mange arbeidsplassar. Skogplanting er den naturlege og rette måten å drive CO2-rensing, for skogen veks ved å binde karbon frå CO2 i lufta og frigi oksygenet. Dermed har miljøvernorganisasjonane både ein og to, ja, endå fleire grunnar til å støtte skogplanting, særleg på Mørekysten der mykje av skogen er borte, kanskje fordi den er nedhoggen til tømmer og ved eller den er brend for å få bort dei store rovdyra og rydde fjellbeite for buskapen. Sidan har det grott til med lyng og det trengst tiltak som planting for å hjelpe skogen tilbake, oppdrag som kunne passe for å aktivere arbeidsledige i arbeid med litt lønn i tillegg til turgåing og sosialt samvær. Dersom det vart kombinert med at eit energiselskap bygde ein fjellveg og planta ein mølleskog og tok den ned igjen etter 20 eller 40 år, så sat grunneigarane igjen med ein skog og det er berre å sette skogsmaskinene i gang. Vi har fått bønder som dyrkar energi og vi kan kalle dei energibønder, spesielt om dei då bestemmer seg for å halde fram med vindmølleparken også. Skogsvegen kunne godt halde fram oppom skoggrensa for dei som likar friluftsliv og god utsikt.

Subsidieringa av vindkrafta har dermed virka som stønad til jordbruket for å omstille det til meir framtidsretta drift. Dersom bøndene set seg imot ei slik omstilling av jordbruket med samanslåing av drifta til større einingar med meir lønsam drift, så kan vi godt samanlikne det med korleis kystfiskarane ikkje ville vere med på den nødvendige struktureringa av fiskeflåten med samanslåing av kvoter for å gjere den meir lønsam. Det enda med at fleire av dei ikkje klarde å holde båtane, fiskemottaka kjøpte dei for å få hand om kvotene, kondemnerte båtane og slo kvotene saman på større båtar som dermed hadde nok kvote til å vere i drift ein større del av året, og det vart sjølvsagt meir lønnsamt. Til samanlikning med jordbruket ville det tilsvare at slakteria og sagbruka kjøpte opp gardane så dei skulle eige dyra før dei vart leverte til slakting og eige tømmeret før det vart hogt, at meieria kjøpte gardane, la ned småbruka og slo mjølkekvotene saman på større bruk. Og bøndene vart meir som leiglendingar på dei store gardane som vart eigde av private og offentlege godsherrar. Men det eg prøver å ta til orde for, er at dei allereie no må innsjå kva verdiar dei kan få ut av gardane og fjellområda med ei slik langsiktig tenking, om 30-40 år kan det allereie vere på hell med oljeeventyret, så skogen vil ha dess større verdi for dei komande generasjonane.

Ei vesentleg innvending mot subsidiering er at det verkar bremsande på den nødvendige utviklinga og hindrar omstillinga av ei næring. Men enn om vi i staden brukar subsidieringa til å prøve å utvikle og omstille næringa og vere med på å bere risikoen ved å prøve noko nytt. Det har vorte teke til orde for subsidiering av jordbruket kunn for å behalde eit ope landskap. Men kva det er for slags bønder som er redde for at noko skal gro fram? Ein skulle heller tru at bønder først og fremst ville vere glade og takknemlege for at det i det heile tatt er noko som vil gro. I USA feirar dei den årlege hausttakkefesten i tråd med jødisk tradisjon og i Tyskland feirar dei den årlege vinfesten etter at dei er ferdig med å hauste inn druene, med svære opptog, pynta med blomster, gjennom blomsterdekorerte gater. Men på Sunnmøre er det vanskeleg å komme over frukt og bær som er dyrka lokalt. Etter enda sesong er det om å gjere å skjere frukttrea og bærtrea godt nedåt for at dei skal bere godt med frukt til neste haust, og det kunne vel gjere landskapet passeleg ope.

I WTO-forhandlingane er det sett ein tidsfrist for avvikling av jordbrukssubsidiane, dersom vi brukar den tida til subsidiering av slik planting, vil bøndene kunne hauste fruktene av den lenge etter at det er slutt på subsidieringa.

Posted in Økonomisk politikk, Energipolitikk, Jordbruk, U-hjelp | Leave a comment

Desentralisering.

INNSIKT

Datamanskinene og oppkopling mot nettet var meint å skulle føre til desentralisering. I staden ser det ut til at vi får det motsette.

«Kanskje vi med tida kan verte eit føregangsland i utviklinga mot ei ny seilskutetid?»

Skrevet av: Torbjørn Sivertstøl, Fiskåbygd er trålbas. (lørdag, 23.februar 2008 14:20)

Mobilitet?

Den personlege datamaskina og internett gjorde det mogleg å ta med seg kontorarbeidet heim, på reisa, i bilen og til ein aude plass om ein det ville, slik sett vart vi meir fleksible og venteleg ville det verte lettare å få til desentralisering. Men det viste seg at dei som kommuniserer gjennom PC og internett også har behov for å møtast og snakkast på vanleg vis. Det vert ein heilt annan måte å kommunisere på, som vanskeleg let seg gjere på tastaturet. Eit IT-senter som det har vore snakk om på Fornebu vert noko heilt anna enn å sitje med ein PC på kvar si aude øy og kommunisere over internett.

Effektivisering.

Datamaskinene og internett effektiviserer administrasjonen av kommunane og offentleg sektor, og motiverer for sentralisering og samanslåing til større einingar, og så vidt som eg har fortsått er dette avgjerande for den nye regionaliseringspolitikken. Vi kunne godt tenkje oss at sjølv om det administrative arbeidet vart samanslått slik, så kunne dei likevel sitje ute i distrikta med kvar sin PC og kommunisere over internett. Utviklinga viser at det er vel ikkje akkurat det som er tilfellet. Dei sit på kvar sitt kontor i eit meir sentralt kontorbygg. Det er bra vi ikkje har vorte så «maskinelle» i vår tenking at det å møtast og snakkast på vanleg måte ikkje lenger skulle vere viktig for oss, men då må vi heller ikkje la regionaliseringspolitikken verte som ei kunstig sentraliseringsramme som vert tredt ned over oss.

Dialektane gir naturlege regionar.

Dialektene fortel oss korleis kommunikasjonen har føregått frå gammalt av, dei viser oss regionane der folk brukte å møtast og snakkast og sidan dette framleis er viktig for oss som kommuniserer gjennom PC og internett, meiner eg dette framleis bør vere avgjerande for regionaliseringa som er motivert av PC og internett. Det vil igjen bidra til å bevare dialektene. Utviklinga av dialektane hang uløyseleg saman med geografiske forhold som gjorde kommunikasjonen lett og naturleg. Kvifor skulle vi vel då gjere det kunstig vanskeleg? Vegar knyt saman. Utbygging av vegnettet vil sjølvsagt betre kommunikasjonen mellom regionane og kan soleis motivere for samanslåing. Vi har ein god del eksportindustri på Sunnmøre og til dette er det fyrst og fremst vegane sørover, til Bergen og til Oslo vi treng å få forbetre. På det europeiske kontinentet vert det bygt ut jernbane med hurtiggåande persontog til konkurranse med flytrafikken. Her i landet har vi noko som dei ikkje har så mykje av på kontinentet, og det er sjøvegen. Hurtigbåtane kan på tilsvarande måte som hurtigtoga konkurrere med flytrafikken, og vi kan satse på lasteskip på tilsvarande måte som dei satsar på godstog. Hurtigbåt rundt Stad er ikkje noko å satse på. Å skyte hol gjennom fjellet for å få ein Stad skipstunnel kan derfor samanliknast med å lage ein tunnel for hurtiggåande tog. Så er det berre å vurdere kostnad mot passasjertal og kva anna nytte ein slik tunnel kan ha. Det er ikkje rart at det er mange som er ivrige etter å få ein slik tunnel, ikkje minst i mi eiga kommune, Vanylven.

Skipstunnel.

Det vert argumentert med at det vil betre sikkerheta for skipsfarta langs kysten, men å sende skipa gjennom ein tunnel er noko nytt, og kva farar det vil innebere er kanskje litt utenkeleg for oss. Det vert vist til at hurtigruta fekk maskinstopp rett utfor Stadt i dårleg ver med fare for å drive på grunn på Bukketjuvane. Men der er rom sjø og det er ikkje noko problem å gå så langt ut at dei vil rekke å sleppe anker og stoppe avdrifta før dei driv på grunn. Så spørst det kor sikkert feste ankeret vil gi då. Men kva om hurtigruta får maskinstopp eller problem med styringa akkurat når den er i ferd med å gå inn i skipstunnelen? Vi har sett at bilar har kollidert og teke fyr i tunnelar og resultert i mange omkomne. Kva om eit skip mister styringa, går på grunn eller kolliderer med eit anna skip i tunnelen og tek fyr? Då har ikkje folk stor sjanse til å berge seg ut i tide og bergingsarbeidet vert nærast umogeleg. Vi har sett at det har falle stein frå taket av vegtunnelar, men dette fjellet er vel noko sterkare enn fjellet på Austlandet og med godt tilsyn er ikkje dette største faren.
For turistane vil det framleis vere ei oppleving å reise over Stadt-havet med hurtigruta og for mange vil det vere attraktivt å oppleve det i dårleg ver også. Det vil også vere ei oppleving å kruse på fjorden med ein hurtigbåt og så berre smette seg gjennom ein tunnel i fjellet innerst i fjorden. Hurtigbåtruta mellom Bergen og Ålesund og reisetida mellom Måløy og Ålesund blir mykje kortare.

Stigande oljeprisar.

Redusert oljeproduksjon vil med tida føre til stigande oljeprisar. Då får vi håpe at elektrisk kraft frå fornybar energi og fusjonskraftverk vil gi oss forholdsvis rimeleg energi og i så fall vil jernbane og T-bane og elektriske bilar ha framtida for seg. Det vert planlagt vindkraftverk langt til havs for å utnytte den jamne og sterke vinden der. Vi kan sjå for oss at det med tida vert vanleg å bruke segl på båtane igjen, og då vert det om å gjere å føre skipstrafikken ut der som vi får jamn og sterk vind og dette vert mest aktuelt for dei store skipa som tåler dei store bylgjene. Her ute i rom sjø vert det lettare å legge kursen etter vindretninga. Det er den relative vinden i forholdet til seglet som gjev framdrifta og den vert redusert når vinden kjem bakfrå, spesielt om ein brukar maskinkrafta i tillegg til seglet. Men med vinden frå sida eller litt framanfor tvers kan vi få god framdrift frå vinden sjølv om vi brukar maskinkrafta i tillegg, om det ikkje er ein altfor hurtiggåande båt. Då vil seglet virke som ein slingredempar også. Vi kan godt sjå for oss eit system med GPS, vindmålarar, krengingsmålar, straummålarar etc. kopla opp mot ei datamaskin som justerer seglføring og kanskje endåtil ein senkbar seilkjøl, for å få best mogleg framdrift og minst mogleg slingring. Ei anna datamaskin reknar ut beste kursen etter vermeldinga. Kanskje vi med tida kan verte eit føregangsland i utviklinga mot ei ny seilskutetid?

Hareid-Ålesund.

Det har vore foreslått å sprenge tunnel frå Hareidlandet til Ålesund, men dette bryt med det som har vore samferdselspolitikken dei siste tiåra, der vi har prøvt å legge gjennomgangstrafikken utanom byar og tettbygde strøk. I Ålesund har det vore nærast umogeleg å gjere det på nokon annan måte, så kvifor skal vi då bygge tunnel til dyre domar for å prøve å få til det som vi allereie for femti år sidan fann ut var uheldig? Der dei store vegane har passert byar og tettstader har det kome store kjøpesenter med store parkeringsplassar, slik som på Moa. Det må då vel vere betre å satse på at folk skal sette frå seg bilen på slike parkeringsplassar utanfor byen og så heller bruke kollektivtransport som buss, T-bane og hurtigbåt for å komme inn til byen. Ålesund er så ålande smal og der er trongt nok slik som der er om ikkje vi skal presse endå meir trafikk, bilar og parkeringsplassar inn i byen og heller tenke meir på å bevare «jugentstilbyen» slik som den er.

Posted in Økonomisk politikk, Samferdselspolitikk | Leave a comment

Kva gjer Norge til høgkostland?

Artikkel i INNSIKT-spalta i Sunnmørsposten 10.4.2005.

For oss som jobbar i eksportindustrien må det vere interessant å finne ut korleis vi kan klare å motvirke at krona vert for sterk og at vi i endå større grad vert eit høgkostland med ein eksportindustri som slit, skriv Torbjørn Sivertstøl i denne artikkelen. Han er cand. mag. og trålbas på «Havbris».

Skrevet av: Torbjørn Sivertstøl er cand. mag. og trålbas på «Havbris». (fredag, 21.januar 2005 14:01)
Den høge kronekursen og det høge kostnadsnivået i Noreg er skadeleg for eksportindustrien og dette er den eigentlege forklaringa på problema i fiskerinæringa dei siste åra, både på landsida og på sjøsida, for den er vår nest største eksportnæring. Oljeindustrien er den største eksportnæringa, men den høge oljeprisen var sjølv med på å presse opp kronekursen. Dette klarte regjeringa og Noregs bank å motverke ved å skrive ned renta. Korleis vi kan klare å motvirke at krona vert for sterk og motvirke at vi vert eit høgkostland må vere interessante problemstillingar for oss som jobbar i eksportindustrien. I følgje Keynes økonomiske lære skulle staten prøve å spare pengar i tider med god økonomi, slik som oljeindustrien no har gitt oss, og så bruke dei i tider med dårleg økonomi og stor arbeidsløyse, slik som vi kan frykte vil komme når det vert slutt på oljen, for å få fart på økonomien igjen.

Sterke kjeder

På tid med det amerikanske presidentvalet hadde Sunnmørsposten ein artikkel om den amerikanske lavpriskjeda Wall-Mart som står på godfot med Bush-administrasjonen. Så godt som ingen av dei tilsette var fagorganiserte, dei hadde lang arbeidsdag og var lavtlønna, ikkje særleg haldbart for familiefolk. Amerikanske produsentar hadde problem med å levere varer rimeleg nok for Wall-Mart og flytta produksjonen til utlandet der dei fekk rimelegare arbeidskraft, slik som til Honduras, men sjølv der fekk dei problem med å selje til Wall-Mart. Dermed kunne også Wall-Mart tilby rimelege varer og stille sterkt i konkurransen om kundane og voks seg store på forholdsvis kort tid. Dette viser kor mykje makt ei slik handelskjede har, men i dette tilfellet verka det då til å halde prisane nede.
Fjernsynsprogrammet Forbrukarinspektørane på NRK1 har rapportert om at optikarforretningane som er tilslutta handelskjeder importerer brilleglas for nokre få kroner og sel dei igjen for mange hundrede kroner. Når ei optikarforretning som ikkje var tilslutta ei slik kjede byrja å selje rimelegare, så fekk ho problem med å få kjøpe brilleglas igjen frå grossisten og måtte prøve å finne seg ein annan leverandør i utlandet. Sjølv om det ikkje kan bevisast, så må forklaringa på dette rimelegvis vere at handelskjedene har så stor makt at dei klarer å tvinge grossisten til å stoppe leveransane til ei slik forretning. Vi kan i alle fall konkludere med at i dette tilfelle fungerer ikkje konkurransen godt nok og det gjer Noreg til eit høgkostland.
I det inntektspolitiske samarbeidet har politikarar og fagorganisasjonar prøvt å samarbeide for å unngå ei uansvarleg lønnsgliding som vil verte eit problem for bedriftene og gjere Noreg til eit høgkostland. Men årsaka til at Noreg vert eit høgkostland er tosidig, det er ikkje berre dei høge lønningane, men at handelskjedene ikkje konkurrerer om å halde prisane nede, men i staden samarbeider for å halde prisane oppe. Logikken må vere at kva skal vel vanlege folk elles med så mykje pengar, om dei ikkje brukar dei opp i forretningane. Dei kan spare dei eller investere dei. Og så har vi nyleg sett korleis folk vert lurte opp i stry av useriøse selskap som narrar folk til å investere.

Oljepengar

Dersom det vert brukt meir oljepengar i vårt eige heimland, så vil det lett virke til å presse opp lønningane og prisane, presse opp kostnadsnivået og dermed har vi lite igjen for oljepengane. I alle fall har vanlege folk lite igjen for det. Dei store handelskjedene kan nok sitte igjen med den store profitten av dei høge prisane for dei er ikkje nøydde til å investere det igjen i Noreg, men kan investere det i lavkostland der dei får mykje meir igjen for pengane. Dette veit nok politikarane, men der kan også vere moglege måtar å bruke noko av oljepengane utan å presse opp kostnadsnivået i Noreg, til dømes ved å kjøpe helsetenester i utlandet, sende folk til utlandet for å verte opererte. Dersom det er så at dei forstår dette, og likevel vil bruke meir oljepengar, så bør dei også forklare korleis dei vil unngå at det skal føre til auka kostnadsnivå. Det same gjeld tiltak for å få ned arbeidsløysa, for arbeidsløysa har si årsak i høge lønningar, dersom vi får endå fleire folk ut i jobb med støtteordningar for å oppretthalde det vanlege lønnsnivået, så vil det vere med på å presse opp lønningane.
I ein kronikk i Sunnmørsposten skreiv Hans Petter Hildre, professor ved høgskulen i Ålesund, at heilt ifrå den industrielle revolusjon hadde den vanlege vestlege måten å leie bedriftene på vore at all organisering og alle endringar skulle komme frå toppleiinga i bedrifta. Men i bilkonsernet Toyota let dei mindre einingar organisere arbeidet sitt meir sjølve, dei både kunne og skulle prøve nye måtar gjere arbeidet på, prøve seg fram for å finne ut korleis dei kunne gjere arbeidet betre og meir effektivt. Og det vart ein suksess for bedrifta.

Toyota-modellen

Det er lett å tenke seg korleis fagorganisasjonen vil virke i dei to så ulikt organiserte bedriftene. I den typisk vestlege bedrifta vil der lett verte ein tradisjonell skarp motsetnad mellom fagorganisasjonen og bedriftsleiinga, men i Toyota-modellen, vil dei fagorganiserte heller sjå det som si oppgåve å vere med på den innovative prosessen i bedrifta og engasjere seg i å effektivisere arbeidet, dei får større moglegheit til å prøve å få til eit godt samarbeid og soleis forbetre bedrifta, i forventning av at det også vil forbetre lønningane. Toyota-modellen er eigentleg ikkje så framand for oss som driv fiske. Vi har lott, prosent av fangsten, og prøver derfor heile tida å få både maskineri og mannskap til å fungere effektivt. Dette har også virka til å gjere fiskebåtane effektive. Dessutan er der stadig endringar i arbeidet, særleg på tråldekket, alt etter fisket og botnforholda.
Det kan vere verdt å tenke over korleis vi kan få ulike interesser til å gå saman om å i iverksette meir langsiktige prosjekt, særleg når det vert brukt statlege eller kommunale midlar, det bør då vere til vårt felles beste. Det har vorte overført pengar til jordbruket for å bryte jord, der steinen skulle brukast til å bygge småbåthamner. Dermed har det dukka opp tett i tett med slike små og grunne småbåthamner med liten plass å navigere på. Dei hadde fått mykje meir ut av pengane om dei hadde samarbeidd om å bygge nokre større hamner, der andre som ikkje har gardar også fekk vere med, med plass til småbåtar, lystbåtar, fiskesjarkar og gjestebrygge, kanskje også med ei badestrand, ei marina med ferskvatn og straum, toalett og dusj. Utmerket for dei som er interessert i leige ut til turistar.

Å spare

På tilsvarande måte kan der vere fleire interesser i ein fjellveg, det kan vere skogplanting og skogshogst, vasskraft, vindkraft, idrettslag, skilag, turistforeining og alle som elles vil bruke fjellet til turterreng. På fjellområde der lyngen har teke over bør det plantast så skogen vinn over lyngen, kanskje er det nok å svi av lyngen og gjødsle litt, så vil blandingsskogen komme og det naturlege dyrelivet vende tilbake. Å spare i skog når vi er i høgkonjunktur vil stemme bra overeins med Keynes lære, same enten det er stat, kommune eller private som gjer det, i staden for å ha pengane i banken har vi kapital i skogen og den veks medan vi jobbar med noko anna. Det er då ikkje særleg god økonomi å subsidiere gardsdrifta berre for at garden ikkje skal gro til, når bonden eigentleg har funne seg ein betre jobb. Då må det vere betre å plante frukttre, bærtre og prydtre. Plantar ein til dømes ein eikeskog vil den på lang sikt vere svært verdifull som material, og i mellomtida kan den ha fungert som prydtre og som livd for andre plantar. Så spar heller både pengane og skogen til dess lavkonjunkturen kjem.

Posted in Økonomisk politikk | Leave a comment

Konkurranse og samarbeid

Artikkel i Sunnmørsposten 10.4.2005.

«Når nokon har fått tildelt konsesjon og kvote gratis frå staten, og så sel den til dyre domar, då er det noko som ikkje rimar, det er noko som ikkje er rett»

I det siste har det vorte stadig meir av at bedrifter har fusjonert eller små bedrifter har vorte oppkjøpte av større, og fordelen er klar, dei har fått erstatta konkurranse med samarbeid eller fått fjerna konkurrenten. Vi kan synest det er rart at store konsern treng fusjonere, kvar vert det av konkurransen? Argumentet er at dei må verte større for å kunne klare seg i konkurransen med endå større europeiske konsern. Men vi finn same trenden her, med fusjonering og oppkjøp. Ei årsak til det er at dei finn skattemessige fordelar ved å bokføre kjøpesummen som kostnad. Dei amerikanske anti-thrust-lovene skulle sikre at konserna ikkje vart så store at det øydela konkurransen og det norske konkurranse-tilsynet skal passe på nettopp dette.

Både og

Det spørst om ikkje det kan vere mogleg å få ei alternativ utvikling, i staden for at konkurransen fullstendig bryt saman til fordel for samarbeidet, så kan vi tenke oss eit samspel mellom konkurranse og samarbeid der det er samarbeid på nokre område og konkurranse på andre. Men då må vi sjå meir på kva som har vore fordelen med samarbeidet. Formålet med konkurranse er at vi skal verte meir effektive, og samarbeidet kan ta sikte på å sikre at så er tilfelle i større samanhengar, både i tid og rom, ikkje minst med tanke på å få ei god ressurs-forvaltning. Så dette må vi ikkje berre overlate til dei store konserna, men det er også ei sak for styresmaktene. Dette er eit spørsmål om samfunnet skal utvikle seg til å verte meir likt det gamaldagse føydalsamfunnet eller om styresmaktene vil sikre ein levande marknadsøkonomi med små og mellomstore bedrifter.
Når Volvo vart oppkjøpt av Ford, så vart det sagt frå Volvo-leiinga at dei vart for små overfor oppgåva med å utvikle meir miljøvennlege bilar, med anna drivstoff enn bensin og olje. Kanskje vert offentlege forskingsinstitusjonar også for små i den samanhengen, men eigentleg er det vel fordi dei ikkje ser det som si oppgåve å ta opp konkurransen med næringslivet, men heller supplere det med grunnforsking.
Den store fordelen med fusjonering og oppkjøp har elles vore å samarbeide om dei administrative oppgåvene. Når dei små kjøpmannsforretningane vart utkonkurrerte eller oppkjøpte av dei store handelskjedene, så var det først og fremst samarbeidet på innkjøpssida som var fordelen. Når dei private lakseoppdretta vart oppkjøpte av store konsern, så låg vinninga i samarbeidet om marknadsføring og sal til utlandet, og i forskinga på oppdrett av andre fiskeslag. Ein kunne godt tenke seg ei alternativ utvikling, der dei små kjøpmannsforretningane byrja å samarbeide om innkjøpet og dei private lakseoppdretta samarbeidde om forsking, marknadsføring og sal, men då er også vegen ganske kort til samanslåing i aksjeselskap.

Havbruk

I fiskoppdretta vert laksen halden i fangenskap og det hadde vore interessant å få greie på kor mykje olje som vert forbrukt for å produsere eit kilo laksefilet. Vi må fiske mat til fisken, tørke den, for så å kaste det i havet igjen, så han får ete det. Det høyrest unekteleg litt dumt ut, med sin sterke spor er det ikkje noko problem for laksen å fiske maten sin sjølv, slik som det passar seg for ein glad laks. Så kan vi spørje kor mykje olje vi må forbrenne for å fiske eitt kilo fri laks. Men vi må også hugse på at laksen brukar å komme tilbake til den same elva som den voks opp i, så den vil sannsynlegvis leite seg oppatt. Dette er ein ressurs som grunneigarane langs elva og fiskarane ved fjorden kan disponere i fellesskap, og ser vi det slik, kan det vere verdt at dei i fellesskap prøver å auke mengda med smolt i elva, så dei kan fiske dess meir når laksen kjem tilbake.

Jordbruk

I staden for å bruke krefter, tid og pengar på å drive småbruk, kanskje berre for å halde jorda i hevd, er det berre å plante frukttre og bærtre og anna skog og la skogen leve sitt eige liv og la naturen sjølv gjere jobben for oss, og sidan er det berre å hauste av det som naturen produserer når vi synst det passar oss. Skogen lagar jord av karbon i lufta, så den fornyar matjorda, og dette kan trengast, både for ei skrinn og utpint matjord og for atmosfæren. For å få i gang skogplanting, så vi får tilbake skogen på fjellområde der det naturleg skulle vere skog, så trengst det samarbeid med meir langsiktig fellesskapstenking, folk må verte einige om korleis dei skal disponere det i fellesskap, både til rekreasjon og til nytte. Etter kvart som oljelagera i verda minkar vert skogen meir verdifull. Då spørst det om bøndene i fellesskap har klart å stå for den langsiktige tenkinga, eller om dei har overlate det til storkapitalen.

Konkurranse om fisken

Der er konkurranse om å få fiske fisken, men deltakarlova, konsesjonsordninga og kvotesystemet sikrar at der vert eit visst samarbeid om ressurstilgangen så ikkje fiskebestanden kollapsar på grunn av overfiske. I medhald av råfisklova er der salslag som har fått lovvern for omsetting av råfisk på først hand, det sikrar at der vert konkurranse om førstehands sal av råfisk, men samtidig fungerer salslaga som eit administrativt samarbeid om salet. Så lovverket sikrar at der vert eit samspel mellom konkurranse og samarbeid. Dette reduserer behovet for fusjonering og hindrar oppkjøp frå store konsern.
I det siste har det vorte meir og meir vanleg med kjøp og sal av kvotar og konsesjonar både innan fiske og oppdrett. Når nokon har fått tildelt konsesjon og kvote gratis frå staten, og så sel den til dyre domar, då er det noko som ikkje rimar, det er noko som ikkje er rett. Det er som eit generasjonsskifte der det vert dyrare og vanskelegare for neste generasjon fiskarar å få seg fiskebåt med kvote og dette private initiativet vert meir og meir spelt over til storkapitalen. Denne politikken passar dårleg med formålet til deltakarlova, å sikre at haustinga av dei maritime ressursane framleis skal komme kystbefolkninga til gode.

Ressursane i havet

Det er konkurranse mellom nasjonane om ressursane i havet, men med eit internasjonalt samspel mellom konkurranse og samarbeid kan vi prøve å få til ei planmessig god forvaltning av ressursane i havet. Russarane har heile tida meint at torsken må fredast i gytetida og det ser ut til at vi må komme russarane i møte på dette punktet, for å få freda oppvekstområde for småtorsken. Det er i grunnen for gale at vi skal fiske torsken rett før den skal til å gyte, så det hadde sikkert ikkje skada om vi byrjar å tenke nytt om det tradisjonelle “Lofotfisket”. Vi kunne prøve å få til eit samarbeidsprosjekt der vi fangar fisken levande, til dømes med juksa, snurrevad eller not, og leverer den levande med brønnbåtar til oppdrettsanlegg for produksjon av torskeyngel. Får vi først til dette, så er det ei enkel sak å sleppe mesteparten av den befrukta rogna eller yngelen tilbake i havet. Slik kan vi langt på veg sikre at vi kvart år får ei vellukka gyting. På denne måten kan vi også få tilbake torskebestanden ved Grønland.
Auka etterspurnad og redusert tilbod av fisk gjer at fiskeprisen stig. Auka pris skulle stimulere til auka produksjon, det var slik marknadskreftene skulle virke. Problemet er at det verkar ikkje slik alltid når vi haustar av naturen, for vi grip inn kun på forbrukssida medan produksjonen er heilt overlaten til naturen sjølv, utan at vi grip inn og stimulerer den på nokon måte. Dersom reiarlaga hadde leigt torskekvotane av staten og leiga gjekk til å finansiere eit slikt samarbeidsprosjekt, så kunne vi auke produksjonen ettersom tilbodet minka og etterspurnaden auka.

Posted in Økonomisk politikk, Fiskeripolitikk | Leave a comment

Kapitalen og entropien

INNSIKT

Kapitalen representerer ordenen i naturen, i naturressursane, i varene vi har produsert, i samfunnet vi har bygt opp og endå til i den ordenen vi har fått i hjerna når vi ha klart å lære oss noko verdifullt, skriv Torbjørn Sivertstøl i denne artikkelen. Han er cand.mag. og trålbas.

Skrevet av: Torbjørn Sivertstøl er cand.mag. og trålbas. (lørdag, 23.april 2005 09:04)

Entropien er det fysiske målet for uorden og entropilova seier at ved kvar fysisk og kjemisk prosess vil entropien i universet ikkje minke. Ved produksjonen av eit naturprodukt eller eit industriprodukt vert det opparbeidd ein orden som gjer at vara får verdi for oss, men totalt resulterer det i meir og meir uorden i universet. Til dømes brukar ei mekanisk maskin energi for å gjere eit arbeid, men ein stor del av denne energien vert utskilt som varme, og det betyr auka entropi. Det følgjer av termodynamikkens første og andre hovudsetning, og den andre er også kalla entropilova. Kapitalen representerer verdien av det arbeidet som har vorte utført, men varmen representerer også ein viss orden som kan vere av kapitaliserbar verdi for oss, inntil vi har fått temperaturutjamning. Kapitalen representerer ordenen i naturen, i naturressursane, i varene vi har produsert, i samfunnet vi har bygt opp og endå til i den ordenen vi har fått i hjerna når vi ha klart å lære oss noko verdifullt.
Det er med vår eiga subjektive vurdering vi avgjer kor mykje ei vare er verd for oss og pengane er symbol for denne verdivurderinga. Likevel kan vi ikkje avfeie kapitalinteressene som om det berre skulle vere subjektive vurderingar, for det svarer til fysiske realitetar, det er den opparbeidde fysiske orden som gjer at vara har verdi for oss, og derfor har der heller ikkje vore noko reelt alternativ til kapitalismen. Kapitalen representerer ein reell ressurs som vi treng til å løyse framtidige oppgåver med, enten det er økonomiske eller økologiske problem. Så spørst det korleis den vert forvalta.

Totalenergien uendra

I ein kvar fysisk og kjemisk prosess er totalenergien uendra, energien i universet er konstant. Når vi seier at vi forbrenner energi eller at vi må spare på energien, så er det den ordna energien vi talar om. Det som skjer ved forbrenninga, er at det vert meir uorden, entropien aukar. Skogen og plantelivet absorberer energi frå sollyset som vert lagra i den indre orden som vert opparbeidd i plantane når dei veks. Noko av dette vert til mat for dyr og menneske, der ordenen delvis vert nedbroten i forbrenninga og noko av det vert oppbygd i ein ny orden.
Når vi fyrer med ved, brukar vi også av denne energien, men når vi forbrenner fossilt organisk stoff, brukar vi restar av organisk materiale som har vorte opparbeidd over millionar av år, og med vårt høge forbruk er der ikkje balanse mellom produksjon og forbruk, så slik kan det ikkje halde fram særleg lenge. I staden må vi ta sikte på å bruke meir fornybare ressursar. Energiøkonomisering og forståinga av den underliggande fysiske orden må verte grunnleggjande for den politiske tenkinga, der vi verdset ordenen i naturen, i dei varene vi produserer og det samfunnet vi har bygt opp, så vi med politiske vurderingar veg desse verdiane mot kvarandre; kva bør rivast ned og kva bør byggast opp, for i fylgje entropilova riv vi ned meir enn vi bygg opp. Då må vi også hugse på at det organiske livet reproduserer seg sjølv og denne produksjonen kan vere svært så god økonomi for oss. Vi kan samanlikne desse politiske vurderingane med våre subjektive vurderingar som er med på å bestemme prisen på ei vare, men skilnaden er at vi prøver å bruke naturvitskapen til å omslutte og supplere marknadsøkonomien med meir langsiktige vurderingar.

Gass- og vindenergi

Oljen har vorte så dyr at det har vorte mindre vanleg å bruke oljefyring til oppvarming, i staden vert den brukt i motorar som gjer noko meir enn å berre gi frå seg varme. Forbrenningsmotorane bryt ned store kompliserte organiske molekyl til fleire små molekyl som vert spreidd som eksos, det vert meir uorden. Motorar og turbinar gjev frå seg varme og må kjølast ned, verknadsgraden er forholdet mellom utført arbeid og tilført energi, og den er vanlegvis mindre enn ein halv, det vil seie at over halva av forbrukt energi vert spreidd som varme, entropien aukar. Så dersom det vert bygt gasskraftverk, bør dei plasserast nær dei store byane, der kjølvatnet vert brukt til husoppvarming.
Våre naboland som Sverige, Danmark og Tyskland har vore mykje flinkare enn oss med å bygge ut vindkraftverk. Vindkrafta kan vi trygt kalle ein fornybar ressurs og vinden er heilt gratis for alle. Likevel vert det rapportert og høge driftsutgifter og dyr kraft. Problemet er at for ein stor del av tida er det ikkje nok vind til å drive kraftverket. Med alle dei lavtrykka som kjem inn mot Norskekysten og solgangsbrisen om sommaren bør dette vere ei gunstig plassering av slike kraftverk. I det planlagde vindkraftverket på Haramsøya/Flemsøya reknar dei med å produsere kraft til 29 øre pr kwh, og det skulle vel vere konkurransedyktig, ikkje minst med tanke på den høge kraftprisen når vassmagasina var nedtappa.

Kombinasjon

Når det er for lite vind må vi ta kraft frå eit anna kraftverk. Så la oss sjå det i kombinasjon med til dømes eit gasskraftverk, der vi kan auke produksjonen når det er lite vind. Om det då vert påstått at det er rimelegare å kutte heilt ut vindkraftverket og berre drive gasskraftverket, så vert det tenkt og berekna berre utifrå dagens eller gårsdagens prisar og det er kortsiktig tenking. Dersom vi i staden produserer i gjennomsnitt like mykje kraft med vindkraftverket som med gasskraftverket, så vil det bety at vi kan drive gasskraftverket dobbelt så lenge. Og mot slutten av denne tida har kanskje gassen vorte så dyr at det er mykje rimelegare å drive vindkraftverket. Vi finn at gassen helst må brukast i maskiner som gjer eit arbeid og vi konkluderer med at gasskraftverket aldri skulle ha vore bygt. Det hadde vore betre å bruke gassen i maskiner i ein fabrikk, i skip, hurtigbåtar, ferjer og turistskip som treng oppvarming av opphaldsrom. Ein kombinasjon av frakteskip og passasjerskip, slik som hurtigruta, kan derfor vere eit energiøkonomisk gunstig transportmiddel.
Å spare på olje- og gassressursane er som å ha kapital i ein sikker bank med høg rente. Mange vil kanskje rekne med at i framtida vil vi utvikle nye teknologiar som kan utnytte nye energikjelder, men då må vi vere klar over at entropilova set grenser for kva energikjelder vi kan nytte oss av. Sola er vårt varige energireservoar og den driv vindane på jorda og det biologiske livet lagrar små energireservoar av solenergien er så lette at vi kan ta dei med på reis og bruke dei som drivstoff. Men det trengst store landområde for å produsere dei om, og med det veksande folketalet på jorda trengs det stadig meir landområde til å produsere mat, ein økologisk ubalanse med press på den ville naturen med fare for utrydding av andre artar.

Utviklingslanda

Når vi får orden opp i hovudet og tenker konstruktivt, så resulterer det gjerne i at vi konstruerer og produserer varer som er av verdi for oss. Men vi gjer det oftast ved å bryte ned fossilt organisk materiale, det var den teknologien som gjorde den vestlege verda til i-land og mykje av produksjonen vart ei belastning for det økologiske systemet. Så vi må prøve å få utviklingslanda til å utvikle seg med ein ny teknologi som ikkje bruker så mykje olje og ikkje forureinar så mykje. I varmare strøk kan det til dømes vere ein god ide å bygge drivhus av solcellepanel som vernar plantane mot sollyset og som ladar opp batteri til el-bilar og elektriske apparat, til dømes pumper til vatningsanlegg og evaporatorar som lagar ferskvatn av sjøvatn. Dersom kvar kinesar erstattar sykkelen med bensin- eller dieseldriven bil, så vert det ei stor auke i forbruket av olje og om nokre år finn dei ut at det allereie er forelda teknologi. Då hadde det vore mykje betre om dei satsa på elektriske bilar og syklar. Ny teknologi er gjerne dyr, men det er oftast berre ein kneik å komme over, får ein først i gang masseproduksjon, så sekk prisane.

Posted in Energipolitikk | Leave a comment

ITER – framtidas energiløysing

INNSIKT

I desse dagar ryddar dei tomta i Cadarache i Sør-Frankrike for bygging av eit internasjonalt forskingskraftverk basert på fusjonsenergi – ITER-prosjektet. Fusjon er solas energikjelde, og greier vi å utvikle lønnsam energiproduksjon basert på fusjon, har vi kanskje funne framtidas energiløysing?

Skrevet av: Torbjørn Sivertstøl er cand.mag. og trålbas på “Havbris”. (fredag, 09.mars 2007 14:35)

FUSJONSKRAFTVERK.

I mars 1954 gjennomførte amerikanarane “bravo-testen” som viste at dei var komne lengst i utviklinga av fusjonsbomber, men berre eitt og eit halvt år seinare oppnådde russarane noko liknande, sprenging av ei hydrogenbombe som var hundrede gangar så sterk som “Hiroshima-bomba”. I hydrogenbomba vert det nytta ei fisjonsbombe som tennsats, den skal presse saman og varme opp hydrogenet nok til å sette i gang fusjonsprosessen.
Seinare har det kome mange fisjonskraftverk, men fusjonsreaktorar har det ikkje vorte så mykje av. Det er 50 år sidan det vart byrja å forske på kontrollert fusjon. Hydrogenkjerner er positivt lada partiklar som vert fanga inn av magnetfeltet i ein elektrisk spole, slik at det kan varmast opp utan at omgjevnadane smeltar, men dei tapte for mykje hydrogen i endane av spolen, så dei fann fort ut at den måtte vere smultringforma. Men dei har enno ikkje klart å lage ein fusjonsreaktor som produserer meir energi enn den får tilført og det er ingen fusjonsreaktor i drift no. Feilen var at det nesten ikkje vart nytta tritium (hydrogen med tre nøytronar) og deuterium (hydrogen med to nøytronar) til drivstoff. Ein fusjonsreaktor var i drift i England inntil 1999, ved “Joint European Tours” i Culham (JET-raktoren). Dette var ein av få reaktorar der det vart nytta tritium, men når desse reaktorane til dømes fekk tilført 100 MW elektrisk kraft vart det produsert på det meste 10 MW fusjonseffekt og det varde berre eit par sekund. Problemet var at desse eksperimenta var for små. ITER.

ITER-reaktoren.

I Frankrike skal det no byggast ein fusjonsreaktor til forsking, den vert kalla “ITER-reaktoren”, Internasjonal Termonukleær Eksperiment Reaktor. ITER er også eit latinske ord som tyder vegen, så forventninga er tydelegvis at dei med denne reaktoren skal finne vegen og vise vegen, verte retningsgivande for bygging av framtidige fusjonsreaktorar. Det er eit forskingssamarbeid mellom EU, USA, Russland, Kina, Japan, Sør-Korea og India. Etter planen skal denne reaktoren startast i 2016, og deretter kjem eit forskingsprogram på 21 år.
Den grunnleggande teknologien til fusjonsreaktorar er kjent, slik sett er der ingen store hindringar for at fusjonskraftverk skal verte vanlege i andre halvdel av dette hundreåret, men her skal dei prøve å finne den mest optimale drifta av ein fusjonsreaktor med tanke på at fusjonskraftverk skal verte økonomisk konkurransedyktige.

100 millionar grader.

“Varm fusjon” vert forsøkt i eit smultringforma vakumkammer, her er ikkje trykket særleg høgt, så temperaturen må aukast dess meir, heilt opp til 100 millionar grader C. I byrjinga skal det brukast hydrogenkjerner, seinare skal det brukast tritium og deuterium, for det fusjonerer raskare enn hydrogenkjerner. Tritium er så radioaktivt at det er forsvinnande lite av det i naturen. Det må produserast. Dei treng om lag 20 kg tritium frå fisjonskraftverk til å starte opp reaktoren. Sidan produserer reaktoren tritiumet sjølv. Når tritium og deuterium fusjonerer til helium vert der ein nøytron til overs som vert send ut som radioaktiv stråling. Vakumkammer av rustfritt stål og vatn under høgt trykk skal verne mot nøytronstrålinga. Vakumkammeret skal dekkast innvendig av eit stoff som skal produsere tritium ved å fange opp nøytronane. Det skal forskast på kva slags stoff som er best eigna til dette. Atom som fangar opp nøytronar kan verte radioaktive, så der vert litt radioaktivt avfallsstoff, mellom anna tritium som er svært radioaktivt med ei halveringstid på 12 ½ år og det betyr at radioaktiviteten fort går ut. Dei reknar med at dei treng ikkje lagre radioaktivt avfallsstoff lenger enn 100 år og det er for ingenting å rekne samanlikna med avfallstoff frå fisjonskraftverk.

Fusjons-effekt.

Liksom der trongst ei fisjonsbombe (ei vanleg atombombe) som tennsats i ei hydrogenbombe, trengst der eit eksternt kraftverk til å drive eit fusjonskraftverk. Så lenge fusjonsprosessen er avhengig av tilført elektrisk kraft, vert dette ein måte å regulere fusjonen på. I hydrogenbomba fekk dei ein eksplosiv frigjering av energi. Det store problemet er å klare å kontrollere og regulere energiutviklinga i ein kontinuerleg prosess. Får dei fyrst «tenning», slik at fusjonsprosessen går av seg sjølv utan tilførsel av elektrisk energi, vert det om å gjere å regulere prosessen med tilførselen av drivstoff. Får den for mykje drivstoff vil temperaturauken akselerere fusjonsprosessen,og grunnen til at vi ikkje får ein eksplosjon som sprenger heile reaktoren er at der ikkje er nok drivstoff. Det som skjer i staden er at drivstoffet vert utbrent og fusjonsprosessen sloknar. Det trengst 50 MW elektrisk kraft til

å varme opp reaktoren, og etter utrekningane skal denne produsere 500 megawatt med fusjonsenergi i fleire hundrede sekund, og opp til kontinuerleg drift. Her skal det forskast på kva som er mest optimal drift av reaktoren for å finne ut korleis fusjonskraftverk kan verte økonomisk konkurransedyktige i framtida.

Mykje varmevatn.

Dei reknar med at i eit typisk fusjonskraftverk trengst det 300 MW elektrisk kraft til drifta. Då vil det produsere 4000 MW fusjonsvarme. Reaktorkjerna må kjølast ned, og dampen frå kjølevatnet vert brukt til å drive stimturbogeneratorar med verknadsgrad knapt 1/3.Generatoren vil produsere 4000 MW x 0,32 = 1300 MW elektrisk kraft, og kraftverket vil produsere netto 1000 MW til nettet. Det er nok til å forsyne Oslo med elektrisk kraft. Då gjenstår det 3000 MW varme, og dette vert det viktig å prøve å nytte som fjernvarme. Både fusjons- og fisjonskraftverk (thoriumkraftverk) er gode grunnar til å satse på fjernvarme. Vi har rike førekomstar av thorium, i fusjonskraftverk vert det nytta ein uuttømmeleg ressurs, og det vil sikkert løyse kraftbehovet på lang sikt. I mellomtida kan vi bygge varmekraftverk og nytte fjernvarmen. Om det skal nyttast naturgass, kol eller ved til å drive kraftverket, meiner eg må verte ein diskusjon der vi tek omsyn til både ressursforvalting, miljø og økonomi. Det minkar stygt på olje- og gassreservane, men der er framleis overveldande kolreservar igjen, så det spørs om fusjonskraftverk vil kunne konkurrere med kolkraftverk.

Miljøomsyn.

Det kan verte satsa på fusjonskraftverk av miljøomsyn, sjølv om kolkraftverk leverer billigare kraft. Når det gjeld ved eller biomasse bør vi satse på ein desentralisert struktur med småkraftverk, der kjølevatnet vert nytta til oppvarming av små einingar. Dei store byane kan forsynast med fjernvarme frå større kraftverk, gasskraftverk eller kolkraftverk som med tida kan byggast om til fusjonskraftverk/thoriumkraftverk, der vifår nytte same fjernvarmesystemet. Så det er meir framtidsretta å bygge leidningsnett for fjernvarme enn leidningsnett for gass heilt ut til forbrukarane. Men å bruke biomasse til produksjon av drivstoff i transportmiddel (etanol), og så bruke naturgass til produksjon av elektrisk kraft, vert som å gå over bekken etter vatn. Gassen er då allereie slikt drivstoff.

 

https://www.iter.org

Posted in Energipolitikk | Leave a comment

Hydrogen – vår framtidige energikjelde?

«Hydrogen er ei fullstendig forureiningsfri energikjelde sidan forbrenningsproduktet er vatn. Energien må produserast ved elektrolyse, der høg elektrisk spenning spaltar vatn i hydrogen og oksygen, så vi treng ikkje vere redde for at vi skal bruke opp ressursen»

Skrevet av: Thorbjørn Sivertstøl er cand.mag. og trålbas på MS Havbris. (fredag, 03.februar 2006 08:02)
Hydrogen er ei fullstendig forureiningsfri energikjelde sidan forbrenningsproduktet er vatn, den må produserast ved elektrolyse, der høg elektrisk spenning spaltar vatn i hydrogen og oksygen, så vi treng ikkje vere redde for at vi skal bruke opp ressursen. Sidan hydrogenet må produserast tener den kun som lagringsmedium liksom opplading av batteri og dette kan fungere godt ilag med vindkraftverk og bølgjekraftverk. Motorane i elbilar er ikkje særleg sterke, men hydrogen kan brukast i kraftige motorar på linje med olje og gass. Hydrogengass er lett og vert brukt i rakettmotorar, i forhold til vekta gir det ved forbrenning nesten tre gangar så mykje energi som bensin. Men det tek mykje plass, den kan komprimerast på tunge stålflasker og gjerast flytande ved kraftig nedkjøling, men då er den ikkje så lett å frakte med seg lenger. Ved å varme opp visse typar metall under høgt trykk av hydrogengass, kan store mengder hydrogen løysast i metallet, opptil tre hydrogenatom for kvart metallatom. I ein cm3 yttrium kan det til dømes løysast 2080 cm3 hydrogengass. Same mengde flytande hydrogen, med kokepunkt på -253 grader celsius, ville oppta meir enn 2,5 gangar så stort volum. Den beste forklaringa på dette er at hydrogenet opptrer metallisk; dei ytste elektrona kan bevege seg fritt i metallet så det vert elektrisk leiande. Sidan hydrogenet har berre eitt elektron, vert det berre den vesle kjerna igjen, som det vert plass til mellom metallatoma, med minimal utviding av metallet. Spørsmålet vert berre korleis vi skal få hydrogenet ut igjen når vi treng det og kor mykje energi som trengst for å frigjere det. I kalsium kan det løysast to H-atom for kvart Ca-atom og her er det enkelt å få tak i hydrogenet igjen, ved at dette «metallhydridet» kan løysast i vatn.

Det vil koste energi og pengar

Det vil uansett koste energi og pengar å omgjere elektrisk energi til kjemisk energi ved denne elektrolysen og lagre energi ved å lagre hydrogenet. Dersom dette vert gjort i stor skala får vi neppe bruk for all oksygenet, så den delen av den kjemiske energien treng vi ikkje. I eit gasskraftverk går vi motsatt veg og prøver å overfører kjemisk energi til elektrisk energi, dersom verknadsgrada er ½ er det berre halve energimengda som vert overført, resten går til varme. Då er det klart at dess meir vi brukar av vindkraft/bylgjekraft tilført direkte til leidningsnettet og sparer naturgassen til direkte bruk i motorar, dess meir sparer vi oss for desse fordyrande prosessane. Men vi må hugse på at det kostar å komprimere og lagre naturgassen også.
Det kostar å transportere naturgassen gjennom rørleidning til Storbritannia, men når den vert brukt til oppvarming så vert all energien nytta. Då må det vel late seg gjere å bygge ut eit leidningsnett på Mørekysten også, inn til byar og tettbygde strøk, til Hustadmarmor og aluminiumsverket på Sunndalsøra så all energien kan nyttast til oppvarming. Om temperaturen i gassflammen ikkje er høg nok er det berre å supplere med elektrisk kraft. Men kunsten må vere å bruke gassen i motorar og turbinar og andre nyttige prosessar og så nytte varmen frå avkjølinga til husoppvarming.

Kopiere sola?

Metanol kan produserast av karbonmonoksyd og hydrogengass under høgt trykk og temperatur og det kan brukast som drivstoff i forbrenningsmotorar. I «Haber-prosessen» vert ammoniakk (NH3), produsert av nitrogen og hydrogen under høgt trykk og temperatur og av ammoniakk kan det verte laga hydrasin (N2H4) som saman med hydrogenperoksid (H2O2) vert brukt som rakettbrensel. Både hydrasin og hydrogenperoksid er flytande ved romtemperatur.
78 prosent av tørr luft er nitrogen, så det er nok å ta av, 21 prosent er oksygen, vel 0,9 prosent er edelgass (0,9 prosent for argon), 0,03-0,04 prosent er karbondioksyd. I fuktig luft kan vassdampinnhaldet komme opp i 3 prosent. Elles er hydrogeninnhaldet forsvinnande lite. Det er ikkje så rart med alle lynnedslaga og brannane, sidan hydrogen reagerer eksplosivt med oksygen når det vert antent. Elektron og hydrogenkjerner frå sola vert innfanga av jorda sitt magnetfelt og kan verte tilført, i lag med anna kosmisk støv kan det anslagsvis vere så mykje som 1000-2000 tonn pr dag. Fritt hydrogen (H2) vert tilført atmosfæra i vulkanske gassar og elles ved rotning av organisk materiale, men sidan det er så lett får det gjerne stor nok fart til at det slepp unna frå jorda sitt gravitasjonsfelt og forsvinn ut i verdsromet. Det er berekna at 70 prosent av grunnstoffa i verdsromet er hydrogen, 28 prosent er helium og då gjenstår det 2 prosent for dei andre elementa. På sola føregår ein kjernereaksjon der 4 hydrogenatom slår seg saman til eitt heliumatom. Desse hydrogenatoma har eitt proton i kvar kjerne og to av dei vert omgjorde til nøytron ved utsending av kvart sitt positron. Positronet svarer til elektronet, men med motsatt ladning, heliumatomet kan behalde berre to av dei fire elektrona frå hydrogenatoma og dermed får vi ladningsbalanse. I hydrogenbomba skjer ein liknande reaksjon, men her er det to hydrogenatom som fusjonerer til eitt heliumatom, det eine (deuterium) har eitt nøytron i kjerna i tillegg til protonet, det andre (tritium) har to. Det eine av desse nøytrona vert frigitt. Det vert forska på korleis vi kan få kontroll over fusjonsprosessen, det er som å prøve å få kontroll over ein liknande prosess som skjer på sola og i dei andre stjernene. Om vi klarer det, kan det verte vår nye store energikjelde. Her er det vanskeleg å spå om framtida. Kor mykje skal vi gamble på at forskarane får det til og kor mykje skal vi gamble på at dei ikkje får det til?

Posted in Energipolitikk | Leave a comment

Har vi eigentleg ei kraftkrise?

INNSIKT

Vi må gjere energiøkonomisering til ein større del av energidebatten, med særleg oppfordring til dei som ropar høgast om energimangel. Kva med å få installert varmepumer og automatisk varmestyring i offentlege bygningar til dømes, spør Torbjørn Sivertstøl i denne artikkelen. Han er frå Fiskåbygd og er cand. mag. og trålbas om bord på MT «Havbris»

Skrevet av: Torbjørn Sivertstøl er frå Fiskåbygd og er cand. mag. og trålbas om bord på (onsdag, 16.november 2005 12:11)
I det siste har det vore skrive mykje om at energiforbruket kjem til å stige, så vi må auke produksjonen. Men vi må også prøve å gjere energiøkonomisering til ein del av den politiske debatten og då treng vi å få greie på kva som er årsaka til den venta auken i energiforbruket. Den vert brukt som argument for å få realisert Statoil sine planar om gasskraftverkt på Tjeldbergodden, der spillvarmen skal brukast til fiskeoppdrett. Men fisk er som kjent kaldblodige, så det skulle vere heilt unødvendig for oss å varme opp badebasseng for fisk. Dette tyder ikkje på mangel av energi, men heller på overflod og sløsing med energien, det minner om korleis amerikanarane demonstrerer si overflod i si omsorg for kjæledyra sine. Men då hadde det vore betre å plassere gasskraftverket nær ein by, som til dømes Ålesund, og bruke spillvarmen til å varme opp både husvære og badebasseng for menneske, for dei er tross alt varmblodige og treng det sikkert meir enn oppdrettsfisken.

Næringsinnhald

Norferm på Tjeldbergodden er eigd av Statoil og Dupont med 50 prosent på kvar, og produserer fiskefor og for til kjæledyr av ein bakteriekultur som lever i vatn på 45 grader og vert fora med naturgass. Dei vert hausta ved sentrifugering, filtrering og tørking. Det verkar litt merkeleg når politikarane samtidig snakkar om at vi må bruke meir bioenergi, for å spare på oljen og naturgassen, som å blande maisolje i dieselen til drivstoff på bilane. Dette er då å gå motsatt veg. Dette fiskemjølet har 70 prosent protein, 10 prosent fett, 12 prosent karbohydrat og 8 prosent mineral, så det har rett nok langt meir høgverdig næringsverdi enn maisolje. Men det går an å bruke markene til kjøtproduksjon i staden for å dyrke mais, og då har vi ferdigprodusert mat for menneske, så det vert samanliknbart likevel.
Og kva med alt fiskeavfallet som det kunne verte produsert mjøl av? Dette har også høgverdig næringsinnhald, det vert brukt til fiskefor, men vert også selt på helsekostforretningar som sunt og næringsrikt kosttilskot. Med tanke på all matmangelen i verda burde eigentleg alt dette mjølet gå til menneskemat, når mjølet først er tørka, verkar det dumt å kaste det på havet igjen, for å sende det gjennom fiskemagen ein gang til. Der er andre måtar å ta vare på fiskeavfall også, som å produsere farse eller levere hovuda, men til samanlikning med Norferm skulle ein tru at mjølfabrikk på store fiskebåtar var langt betre energiøkonomisering.

Mjølfabrikk om bord

For utlendingar som vil kjøpe norske fiskebåtar er mjølfabrikk attraktivt. Men dessverre vert det ikkje installert mange mjølfabrikkar på nye norske fiskebåtar. For mjølfabrikken er dyr og mjølprisen vert for lav, og sist men ikkje minst må båten vere så stor at der vert plass til den, som ein filettrålar på 60-70m. Og så store båtar får ikkje fiske innanfor norsk fiskerigrense på 12 mil. Det er tonnasjen det går på, til tross for at det er maskinkrafta som vert mest avgjerande for kor godt ein trålar fiskar, med større maskinkraft kan den trekke større trål. Med større maskin vert det også meir kjølevarme og dess større kapasitet kunne der vere på ein mjølfabrikk. Dermed verkar dette regelverket som ein kunstig restriksjon som hindrar ei god energiøkonomisering. Der er sikkert fleire grunnar til at det hadde vore ynskjeleg med meir plass på desse båtane og utanskjers i dårleg ver er det langt meir behageleg å vere på ein båt på 65m enn ein på 50m, for ikkje å seie ein på 40m. Men regelverket hindrar ei naturleg tilpassing.

Ambulerande mjølfabrikkar

Ei anna moglegheit er å installere mjølfabrikk i frakteskuter som går i rute langs kysten, dei kunne laste fiskeavfall frå filetfabrikkane og losse det igjen som ferdigprodusert fiskemjøl. Samanlikna med dette vert Norferm sløsing med ein ikkjefornybar ressurs, her vert naturgass brukt til å fore ein bakteriekultur, når det i staden kunne verte brukt fiskeavfall. Og den energien som vert brukt til tørking kunne gå til husoppvarming. No ynskjer Statoil å legge ned Norferm , men dette handlar vel så mykje om ein ufornuftig fiskeripolitikk. Det er framleis stor mangel på proteinrik mat i verda, og då er det forkasteleg at vi ikkje skal nytte den delen av fiskeavfallet som kan brukast til mjøl, når vi har så god moglegheit til det. Her er det om å gjere å sjå heilskapen i politikken, det er god forvaltning av både den fornybare og den ikkje-fornybare ressursen.

Må sjå heilskapen

For 30-40 år sidan var det store havgåande linebåtar som vart ombygde til tråling. Sidan har det vorte mange ny trålarar med sterkare og sterkare maskineri og vinsjar, så dei kan trekke større og større trål, dobbeltrål og trippeltrål, særleg på reketrålarar. Men desse brukar også mykje olje og særleg reketrålarane slit med den høge oljeprisen. Det skal godt gjerast at ein filettrålar fiskar meir i filet-vekt enn den brukar av olje, det skjer omtrent ikkje. Sannsynlegvis vil ein altfor høg oljepris gjere det mindre lønsamt å drive tråling og meir lønsamt med passive fiskereiskap. Då er det viktig for eit reiarlag å kunne omstille drifta til meir passive fiskereiskap.
Nei, vi må nok gjere energiøkonomisering til ein større del av energidebatten, med særleg oppfordring til dei som ropar høgast om energimangel. Kva med å få installert varmepumer og automatisk varmestyring i offentlege bygningar til dømes? Miljøvern og ressursforvaltning har vorte brukt til å markere ein sentrumspolitikk, som alternativ til «vekstfilosofane» på både høgre- og venstresida. Men eigentleg går dette ut på å gjere bruk av naturvitskapleg kunnskap i politikken og det burde sjølvsagt få innpass over heile det politiske spekteret. Elles er energiøkonomisering eit spørsmål om å ta i bruk ny teknologi og mykje av initiativet har vorte spelt over til private bedrifter. Men der trengst også ein politisk vilje til å ta i bruk denne nye teknologien og denne saka tyder på at eit delprivatisert Statoil aktualiserer behovet for eit tredje alternativ. Vi må sjå heilskapen i politikken med konsekvensane for miljøet og spørje oss om det er god ressursforvaltning. Og når miljøaktivistane kjempar mot diverse typar kraftproduksjon, så må dei også sjå heilskapen i politikken og prøve å finne ut av korleis vi kan spare den energien som vi då går glipp av.

Entropi

Entropi er eit mål for uorden eller tap av informasjon vi kan ha om eit system, og ved ein kvar fysisk og kjemisk prosess vil entropien auke. Dette avspeglar seg nok i vår kunnskap om det globale systemet. Vi kan ikkje vere så sikre på kva konsekvensar utslepp av CO2 frå menneskeleg aktivitet har på klimaet, men det vi kan vere sikre på, er at den oljen og gassen som vi enno ikkje har utvunne og brukt, har vi spart som ein verdifull ressurs til seinare bruk. Så det forundrar meg litt at miljøforkjemparane har vore så einsidig opptekne av CO2- utslepp og så lite opptekne av å spare på olje- og gass-reservane, som ved betre energiøkonomisering. Det er då berre som å verte opptekne av komplementærmengda i staden, og så verte sikrare i si sak.
Det har vore viktig å ha norsk folkesetnad med økonomisk aktivitet på Svalbard for å markere det som norsk område, og dette politiske motivet som har vore viktig for russarane også, når dei har drive kolgruve på øya. Dette kan vi godt hugse på no når vi står framfor olje- og gassutvinning i nordområda. Norske selskap vil konkurrere om kontrakt på det enorme gassfeltet vest for Novaja Semlja, i russisk område av Barentshavet. Då er det viktig for dei å ligge i teten i utviklinga av teknologi og ekspertise og det er nærliggande å tru at dersom norske styresmakter bremser dei i deira naturlege utvikling på norsk sokkel, så vil det bremse dei i deira kamp for å ligge i teten av utviklinga, det kan lett verke som å sette på bremsene for ein travhest som er i ferd med å vinne på travbana. Og det tener ikkje norske interesser.

Posted in Energipolitikk | Leave a comment